Milli Məclisdə Hesablama Palatasının 2025-ci il üzrə fəaliyyət hesabatının müzakirəsi zamanı informasiya texnologiyaları (İT) auditinin tətbiqi məsələsi diqqət mərkəzinə çəkilib. Deputat Vüqar Bayramov bildirib ki, beynəlxalq təcrübədə geniş istifadə olunan bu alət ölkədə hələ tam tətbiq edilmir və bu, nəzarət imkanlarını məhdudlaşdırır.
Onun sözlərinə görə, Ali Audit Orqanlarının Beynəlxalq Təşkilatı (INTOSAI) İT auditinin aparılmasını əsas tövsiyələrdən biri kimi təqdim edir. Bu mexanizm maliyyə və əməliyyat proseslərinin daha geniş və effektiv monitorinqinə şərait yarada bilər.
Auditlərdə balans problemi
Deputat qeyd edib ki, Hesablama Palatasının ötən il keçirdiyi auditlərin böyük hissəsi uyğunluq auditlərinin payına düşüb. Ümumilikdə 43 auditin təxminən 70 faizi məhz bu istiqamətdə olub. Halbuki səmərəlilik və maliyyə auditlərinin artırılması daha effektiv nəticələr verə bilər.
Eyni zamanda dövlət satınalmalarında qiymət fərqləri də diqqət çəkən məqamlardan biridir. Bildirilib ki, rəqabətli tenderlərin 43 faizindən çoxunda ehtimal olunan qiymətlə müqavilə qiyməti arasında 20 faizdən artıq fərq qeydə alınıb. Bu isə şəffaflıq və dövlət vəsaitlərinin düzgün idarə olunması baxımından ciddi suallar yaradır.
Pozuntuların artması narahatlıq doğurur
Hesabatda yer alan rəqəmlər də vəziyyətin mürəkkəbliyini göstərir. 2025-ci ildə aşkar edilən pozuntuların 51,6 faizi büdcə qanunvericiliyinin pozulması ilə bağlı olub. Bu göstərici əvvəlki illə müqayisədə artaraq 45,1 faizdən yüksəlib.
Deputatın sözlərinə görə:
- Aparılan 48 fəaliyyətin (43 audit və 5 analitik iş) 75 faizində qanun pozuntuları aşkarlanıb
- Dövlət satınalmaları ilə bağlı hüquqi tələblərin pozulması halları auditlərin 74 faizindən çoxunda qeydə alınıb
- Büdcəyə dəymiş zərər 2025-ci ildə 170,4 milyon manata çataraq əvvəlki illə müqayisədə 50 faizdən çox artıb
Bundan əlavə, bərpa mexanizmləri ilə bağlı da problemlər mövcuddur. Əgər 2024-cü ildə büdcəyə dəymiş zərərin 74 faizi üzrə bərpa qərarı qəbul edilirdisə, 2025-ci ildə bu göstərici 60 faizə enib. Bu isə o deməkdir ki, hər 100 manatlıq ziyanın 40 manatı üzrə bərpa tədbirləri görülməyib.
Vüqar Bayramov bu vəziyyətdə nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsinin və yeni texnologiyaların, o cümlədən süni intellekt həllərinin tətbiqinin vacibliyini vurğulayıb.
