NASA-nın James Webb Kosmik Teleskopu astronomlara kainatın ən qədim dövrlərinə nəzər salmağa imkan verən yeni və olduqca detallı müşahidələr təqdim edib. Alimlər bu dəfə “kosmik tor” adlandırılan nəhəng strukturu xəritələşdirərək qalaktikaların milyardlarla il ərzində necə formalaşdığını və bir-biri ilə əlaqələndiyini araşdırıblar.
Tədqiqat nəticəsində kainatın təxminən 13,7 milyard il əvvəlki vəziyyətini izləmək mümkün olub. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu müşahidələr kainatın ilk milyard illik dövründə maddənin necə paylandığını daha aydın göstərir.
“Kosmik tor” necə görünür?
Alimlər kainatı böyük bir şəhərə bənzədirlər. Bu şəhərin yollarını isə görünməyən qaranlıq maddə və qaz liflərindən ibarət “kosmik tor” təşkil edir. Həmin liflər qalaktikaları və onların çoxsaylı qruplarını bir-birinə bağlayır. Aralarındakı geniş boşluqlar isə kainatın ən sirli hissələrindən hesab olunur.
“kosmik tor”un əsas xüsusiyyətləri:
- qaranlıq maddə və qaz liflərindən ibarət nəhəng struktur kimi təsvir olunur;
- qalaktikaları və onların qruplarını bir-biri ilə əlaqələndirir;
- aralarında böyük kosmik boşluqlar yerləşir;
- James Webb sayəsində bu struktur kainatın ilk milyard illik dövrünə qədər izlənilib.
Araşdırmaya Kaliforniya Universitetinin Riversayd kampusundan olan alimlər rəhbərlik ediblər. Tədqiqat üçün James Webb teleskopunun həyata keçirdiyi ən iri proqramlardan biri sayılan COSMOS-Web layihəsinin məlumatlarından istifadə olunub. Müşahidə zamanı alimlər göy üzünün üç dolunay ölçüsündə olan hissəsini yüksək dəqiqliklə görüntüləyə biliblər.
James Webb teleskopunun əsas üstünlüyü onun infraqırmızı müşahidə imkanlarıdır. Bu texnologiya sayəsində əvvəllər görünməyən çox zəif və uzaq obyektləri aşkar etmək mümkün olur. Tədqiqatın müəlliflərindən olan Hossayn Hatamniya bildirib ki, teleskop kainat haqqında təsəvvürləri tamamilə dəyişib və “kosmik tor”un strukturunu daha geniş şəkildə görməyə imkan yaradıb.
James Webb “Hubble”ı geridə qoyur
Uzun illər astronomlar əsasən “Hubble” teleskopunun təqdim etdiyi məlumatlardan istifadə edirdilər. Lakin yeni teleskop daha dəqiq görüntülər təqdim edir. Əvvəllər tək bir bulanıq struktur kimi görünən sahələr indi çoxsaylı ayrı-ayrı obyektlərə bölünür.
Fizika və astronomiya professoru Bəhram Mobaşer qeyd edib ki, əvvəl görünməyən detalları artıq aydın şəkildə müşahidə etmək mümkündür. Onun sözlərinə görə, bu məlumatlar qalaktikaların yaranması və inkişafı barədə yeni elmi nəticələrin əldə olunmasına kömək edə bilər.
James Webb Kosmik Teleskopu hazırda kainatın ən uzaq və qədim hissələrinin öyrənilməsində əsas rol oynayır. Alimlər hesab edirlər ki, yaxın illərdə teleskop sayəsində qaranlıq maddə, ilk ulduzlar və kainatın başlanğıcı ilə bağlı daha mühüm kəşflər ediləcək.
Kainatın erkən strukturlarını öyrənən teleskoplar həyat üçün əlverişli ola biləcək yeni dünyaların axtarışında da mühüm rol oynayır. Bu mövzunu daha dərindən öyrənmək üçün “Yeni ekzoplanet kəşf edildi” – həyatın mövcud ola biləcəyi bir dünya məqaləsini oxumaq istəyə bilərsiniz.
