Ədviyyatlar əsrlərdir yalnız yeməklərə dad vermək üçün deyil, həm də sağlamlığı dəstəkləyən təbii vasitələr kimi istifadə olunur. Müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, bir çox ədviyyat antioksidant və iltihabəleyhinə maddələrlə zəngindir.
Bununla belə, mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, onların faydası əsasən qida rasionunda normal miqdarda istifadə edildikdə özünü göstərir. Böyük dozalar və ya əlavələr şəklində qəbul isə bəzi dərmanlarla qarşılıqlı təsir yarada və yan təsirlərə səbəb ola bilər.
1. Zərdəçal
Zərdəçalın əsas aktiv maddəsi olan kurkumin güclü antioksidant və iltihabəleyhinə xüsusiyyətləri ilə tanınır. Elmi araşdırmalar kurkuminin oynaq iltihabı, ürək-damar xəstəlikləri və şəkərli diabet kimi xroniki problemlərlə bağlı tədqiqatlarda perspektivli nəticələr göstərdiyini ortaya qoyub.
Bundan başqa, Altsheymer xəstəliyi, yoğun bağırsaq, prostat və süd vəzi xərçəngi istiqamətində də araşdırmalar davam edir. Kiçik klinik tədqiqatlar kurkuminin depressiya simptomlarının azaldılmasına da kömək edə biləcəyini göstərib. Bununla yanaşı, bu təsirlərin təsdiqlənməsi üçün daha geniş klinik araşdırmalara ehtiyac var.
2. Zəncəfil
Zəncəfil ən çox ürəkbulanma və qusmanın azaldılması ilə əlaqələndirilir. Araşdırmalar göstərir ki, o, xüsusilə hamiləlik dövründə yaranan ürəkbulanma, bəzi əməliyyatlardan sonrakı vəziyyət və müəyyən hallarda kimyaterapiya ilə bağlı narahatlıqların yüngülləşdirilməsində faydalı ola bilər.
Eyni zamanda, tərkibindəki gingerollar iltihabəleyhinə təsir göstərir və diz osteoartriti zamanı ağrıların azalmasına kömək edə bilər. Bununla belə, hərəkət xəstəliyi (yol yorğunluğu) zamanı effektivliyi barədə sübutlar hələ də birmənalı deyil.
3. Kayen bibəri
Kayen bibərinin əsas təsiredici maddəsi olan kapsaisin maddələr mübadiləsini sürətləndirə və enerji sərfiyyatını müəyyən qədər artıra bilər. Tədqiqatlar göstərir ki, bu ədviyyat toxluq hissinin yaranmasına kömək edərək qəbul edilən kalorinin azalmasına dəstək verə bilər.
Bundan əlavə, kapsaisin ağrı və iltihabla bağlı mexanizmlərə təsir etdiyi üçün onun müxtəlif sağlamlıq istiqamətlərində potensial faydaları araşdırılır. Bununla belə, mütəxəssislər bildirirlər ki, yalnız kayen bibəri qəbul etməklə əhəmiyyətli çəki itirmək mümkün deyil və sağlam qidalanma əsas rol oynayır.
4. Darçın
Darçın həm xoş ətri, həm də şəkər əvəzinə istifadə oluna bilməsi ilə seçilir. Bəzi tədqiqatlar onun 2-ci tip diabetli insanlarda qan şəkərinin kəskin yüksəlməsini azaltmağa kömək edə biləcəyini göstərsə də, bu sahədə nəticələr hələ tam qəti deyil.
ABŞ Milli Tamamlayıcı və İnteqrativ Sağlamlıq Mərkəzi bildirir ki, darçının hər hansı xəstəliyin müalicəsində effektivliyi hələ tam sübuta yetirilməyib. Xüsusilə kassiya darçınının yüksək miqdarda və uzun müddət qəbulu qaraciyərə təsir göstərə biləcəyi üçün ehtiyatlı olmaq tövsiyə edilir.
5. Sarımsaq
Sarımsaq tərkibindəki allisin və digər bioloji aktiv birləşmələr sayəsində ən çox araşdırılan təbii məhsullardan biridir. Bir sıra klinik tədqiqatlarda onun arterial təzyiqin aşağı salınmasına müsbət təsiri müşahidə olunub.
Bəzi araşdırmalar sarımsağın immun sistemini dəstəkləyə və soyuqdəymə zamanı sağalma müddətini qısalda biləcəyini göstərsə də, bu nəticələrin hamısı eyni dərəcədə güclü sübutlarla təsdiqlənməyib. Həkimlər xüsusilə qan durulaşdırıcı preparatlar qəbul edən şəxslərə sarımsaq əlavələrindən istifadə etməzdən əvvəl mütləq mütəxəssislə məsləhətləşməyi tövsiyə edirlər.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, ədviyyatlar sağlam qidalanmanın faydalı hissəsi sayılsa da, onlar heç bir xəstəliyin müalicəsini əvəz etmir. Ən yaxşı nəticə müxtəlif və balanslaşdırılmış qidalanma fonunda əldə olunur. Xroniki xəstəlikləri olan və ya mütəmadi dərman qəbul edən şəxslər isə hər hansı ədviyyatı yüksək dozada və ya qida əlavəsi formasında istifadə etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşməlidirlər.
