NASA-nın “Juno” kosmik aparatı Yupiterin ən vulkanik peyki olan İonun səthinin altında əvvəllər müşahidə olunmayan güclü istilik qatını aşkarlayıb. Alimlər ilk dəfə olaraq peykin yalnız səthini deyil, həm də bir neçə metr dərinliyini öyrənə biliblər. Müşahidələr göstərib ki, səthin alt qatlarında temperatur qısa məsafədə 20°C-dən çox artır. Tədqiqatın nəticələri Journal of Geophysical Research: Planets jurnalında dərc olunub.
İo Günəş sistemində ən fəal vulkanik cisim hesab olunur. Yupiterin güclü cazibə qüvvəsi peyki davamlı şəkildə sıxıb-genişləndirir və bu proses onun daxilində böyük miqdarda istilik yaradır. İndiyədək alimlər bu istiliyi yalnız infraqırmızı diapazonda, yəni səthin temperaturuna əsasən qiymətləndirə bilirdilər. “Juno”nun göyərtəsində quraşdırılmış Microwave Radiometer (MWR) cihazı isə ilk dəfə olaraq səthin alt qatlarına “baxmağa” imkan verib.
Araşdırmanın əsas nəticələri
Alimlərin əldə etdiyi məlumatlara görə:
- İonun səthinin ilk bir neçə metr altında temperatur 20°C-dən çox yüksəlir
- MWR cihazı mikrodalğalar vasitəsilə səthin bir neçə metr dərinliyindən temperatur məlumatları toplayıb
- Uzun dalğalı mikrodalğalarda İonun səthi nisbətən hamar görünür
- Üst qatın sıxlığı bərk qayadan çox vulkanik kül və ya pemzanı xatırladır
- Müşahidələr peykin daxilində güclü istilik axınının davam etdiyini təsdiqləyir
Bu nəticələr göstərir ki, İonun səthi boş, məsaməli vulkanik çöküntülərlə örtülüb və onların altında istilik daim hərəkətdədir.
Gizli istilik haradan gəlir?
Tədqiqat qrupu istiliyin yaranmasını izah edən iki əsas ehtimal irəli sürüb. Birinci ssenariyə görə, istilik peykin dərin qatlarından istilikkeçirici süxurlar vasitəsilə bərabər şəkildə səthə doğru ötürülür.
İkinci ehtimala əsasən isə istilik nazik qabıq qatlarının altında yerləşən lava və ya yüksək temperaturlu qaz çıxışları vasitəsilə lokal şəkildə üzə çıxır. Alimlərin hesablamalarına görə, belə aktiv sahələr İonun ümumi səthinin təxminən 10 faizini əhatə edə bilər. Hazırda tədqiqatçılar bu modellərdən hansının daha dəqiq olduğunu, yoxsa hər ikisinin eyni vaxtda fəaliyyət göstərdiyini müəyyənləşdirməyə çalışırlar.
“Juno” missiyasının baş tədqiqatçısı Skott Bolton bildirib ki, İo gelgit mənşəli qızmanın necə işlədiyini anlamaq üçün ən yaxşı təbii laboratoriyalardan biridir. Onun sözlərinə görə, eyni mexanizm Yupiterin Avropa və Qanimed kimi digər peyklərinin səthaltı okeanlarının qızmasına da təsir göstərə bilər. Bundan əlavə, alimlər hesab edirlər ki, MWR tipli cihazların gələcəkdə Yer üzərində aktiv vulkanların yaxınlığında tətbiqi vulkanların daxilindəki istilik proseslərini daha dəqiq izləməyə imkan verə bilər.
