Hər il 1 aprel günü dünyanın müxtəlif ölkələrində gülüş, zarafat və oyunlar günü kimi qeyd olunur. Bu tarix bir çox mədəniyyətdə insanlar arasında səmimi, lakin bəzən hiyləgər davranışlarla seçilən əlamətdar bir gündür.
Tarixi köklər və yaranma səbəbləri
Aprel zarafatları qədim zamanlardan bəri mövcuddur. Bəzi tarixçilər hesab edir ki, bu adət Hindistan və qədim Roma dövründən gəlir. Bahar bərabərliyi ilə əlaqəli olaraq, təbiətin dəyişkənliyini gülüş və oyunlarla “ram etmək” üçün insanlar bu cür əyləncələr təşkil edirdilər.
Başqa bir fərziyyəyə görə isə, bu gün qədim yunan mifologiyasındakı Demeterin qızı Prozerpinanın Hades tərəfindən qaçırılması ilə bağlı əfsanəyə dayanır. Anası onu axtararkən yalnız aldadıcı əks-səda eşidirdi – bu da bugünkü zarafatların metaforik başlanğıcı sayılır.
Yaxın dövrlərdə formalaşmış versiyalar
Bəzi mənbələrə görə, Fransada XVI əsrdə yeni ilin martın sonu – aprelin əvvəllərində qeyd olunmasından sonra 1 yanvara keçirilməsi bu günün formalaşmasına səbəb olub. Köhnə adətə sadiq qalanlara “aprel axmaqları” deyilir, zarafat və oyunlarla lağa qoyulurdular. Bu isə sonradan bir ənənəyə çevrilib.
Dünyada qeyd olunması və müxtəlif mədəniyyətlərdə
1 aprel günü bir çox ölkədə fərqli adlarla tanınır: “Gülüş günü”, “Axmaq günü” və sair. Ənənələr arasında:
- Fransada uşaqlar digərlərinin kürəyinə kağızdan balıq şəkli yapışdırır,
- Almaniyada “apreldə göndərmək” adəti ilə mümkün olmayan şeylərə uşaq və ya adam yollanır,
- ABŞ-da isə “şəkərli pambıq” yerinə vata ilə doldurulmuş tortlar təqdim edilir.
Çoxsaylı ölkələrdə bu adət ciddi şəkildə qəbul olunmasa da, insanlar gün ərzində bir-birini “zarafatla” aldadaraq əylənirlər. Bu ənənə eləcə də məktəblərdə, ailə daxilində və sosial mediada geniş yayılıb.
Azərbaycanda 1 aprel ənənəsi
Azərbaycanda da 1 aprel zarafat və yalan xəbərlərlə yadda qalır. Hətta bəzi mətbuat orqanları və televiziya kanalları həmin gün saxta xəbərlər yayımlayaraq bu ənənəyə qoşulurlar. Lakin insanlar buna ciddi yanaşmır, əsas məqsəd əylənmək və ətrafdakılara xoş əhval bəxş etməkdir.
Nəticə
Aprelin 1-i nə qədər qeyri-rəsmi olsa da, bütün dünyada qəbul edilən və illərlə formalaşmış bir mədəni adətdir. Əsas məqsəd insanlara bir az gülüş, bir az da təbəssüm bəxş etməkdir. Gülmək sağlamlığa faydalıdır – tədqiqatlar göstərir ki, gündə yarım saat gülmək ömrü uzada bilər.
