2025-ci il rəsmi olaraq Yer kürəsinin ölçülmüş tarixində ən uzun il olacaq. Bu ilə əlavə bir «yüksək dəqiqlikli saniyə» (ing. leap second) əlavə ediləcək – 2016-cı ildən bəri ilk dəfə və ümumilikdə 1972-ci ildən 28-ci dəfə. Qərarı Beynəlxalq Yer Fırlanma və İstinad Sistemləri Xidməti (IERS) 2024-cü ilin noyabrında rəsmi elan edib.
Niyə belə bir korreksiya lazımdır?
Yer öz oxu ətrafında tam dəqiq 86 400 saniyəyə (24 saat) fırlanmır. Planetin fırlanma sürəti daim dəyişir:
• Ayın gelgit qüvvələri planeti yavaşlatır;
• daxili nüvənin hərəkəti və mantiya konveksiyası sürətləndirə bilər;
• buzlaqların əriməsi və dəniz səviyyəsinin qalxması kütlə paylanmasını dəyişir;
• hətta güclü zəlzələlər (məsələn, 2011-ci il Yaponiya zəlzələsi) günü bir neçə mikrosaniyə qısaldır.
2020–2024-cü illərdə Yer rekord sürətlə fırlanırdı: 2020-ci il iyulun 19-u indiyə qədər ölçülmüş ən qısa gün olmuşdu (-1,46 millisaniyə). Alimlər artıq 2026–2029-cu illərdə ilk «mənfi yüksək dəqiqlikli saniyə»nin (yəni 23:59:59-u tamamilə atmaq) tətbiqini müzakirə edirdilər. Lakin 2025-ci ildən fırlanma yenidən yavaşlayır və ilin sonuna qədər Yer atom saatlarından (UTC) təxminən 1 saniyə geridə qalacaq.
Nə baş verəcək 31 dekabr 2025-ci il axşamı?
UTC vaxtı ilə: 23:59:58 → 23:59:59 → 23:59:60 → 00:00:00 (1 yanvar 2026) Yəni Yeni il Azərbaycan vaxtı ilə (UTC+4) 1 yanvar 2026-cı il saat 04:00:00-dan bir saniyə gec gələcək.
Tarixi statistika
1972–2025 intervalında:
• 27 dəfə +1 saniyə əlavə edilib (sonuncusu 2016-cı il)
• 2025-ci ildə 28-ci dəfə olacaq
• Heç vaxt mənfi saniyə tətbiq edilməyib (hələ)
Gündəlik həyata təsiri
Adi insanlar fərq etməyəcək: telefonlar, kompüterlər, smart saatlar NTP protokolu ilə avtomatik sinxronizasiya olunur. Ancaq kritik sistemlərdə problemlər yarana bilər:
• 2012-ci ildə leap second-dan sonra Reddit, LinkedIn, Yelp 7 dəqiqə «yatmışdı»;
• 2016-cı ildə Cloudflare DNS xidməti 40 dəqiqə pozulmuşdu;
• birjalar, telekommunikasiya operatorları və GPS şəbəkələri əvvəlcədən kod yeniləmələri edir.
Gələcəkdə nə olacaq?
2035-ci ildə alimlər yüksək dəqiqlikli saniyələrdən tamamilə imtina etməyi planlaşdırır – Yer fırlanmasının dəyişmələri artıq millisaniyələrlə ölçülür və texnologiya buna hazırdır.
Beləliklə, 2025-ci il təkcə 365 gün və 6 saat deyil, həm də +1 əlavə saniyə ilə bizi bir qədər də uzadacaq. 31 dekabr axşamı şampan şüşələrini bir saniyə gec qaldıraq – elmi dəqiqlik tələb edir!
