50 yaşdan sonra sağlam qocalmaq praktiki mövzudur: güc, düşüncə aydınlığı, möhkəm süngərlər və xroniki xəstəliklərə qarşı müqaviməti necə daha uzun saxlamaq. Elmi tədqiqatçılar diqqətini bu kontekstdə D3 vitamini üzərində cəmləşdirib.
Bu barədə Good Housekeeping jurnalında The American Journal of Clinical Nutrition jurnalında dərc olunan tədqiqata istinadən yazılıb.
50 yaşdan sonra perspektiv vitamin
D3 vitamini (xolekalsiferol) – üzviyyatın UV-B şüalarından dəri altında sintez etdiyi və əlavələrdə ən çox istifadə olunan D vitamininin forması. D vitamini uzun müddətdən süngərləri dəstəkləməklə yanaşı, immun funksiyası ilə də əlaqələndirilir. Yeni məlumatlar D3-ün bioloji qocalmama daha yavaş olması ilə əlaqəli ola biləcəyini göstərir.
Yeni nəticənin mahiyyəti: “bioloji qocalmama yavaşlanması”
Tədqiqatda xarici yaş deyil, hüceyrə markerləri, xüsusilə telomerlər araşdırılıb. Telomerlər kromosomaların ucunda qoruyucu qapaqlar kimi funksiya edir – şnurovkaların uçlarındakı plastik kimi. Onlar kromosomların sabitliyini qoruyur və hüceyrələrin bölünməsi zamanı ADN-ni qoruyur. Telomerlər təbii olaraq yaşla qısalır, lakin çox sürətli qısalması yaşa bağlı xəstəliklərin riskini artırır.
Telomerlərin sağlamlıq üçün əhəmiyyəti
Telomerlərin həddindən artıq və ya sürətli qısalması hüceyrələrdəki ADN-in zədələnməsinə yol açır. Bu, aşağıdakı risklərlə əlaqələndirilir:
- ürək-damar xəstəlikləri
- bəzi növlərdən xərçəng
- iltihabi vəziyyətlər.
Həmçinin telomerlər revmatoid artrit və şəkərli diabet kimi xroniki iltihabi xəstəliklərlə əlaqədədir.
Elmi tədqiqat necə aparılıb
Tədqiqat ABŞ-da 1054 böyüyə (qadınlar 55+, kişilər 50+) aiddir və 5 il davam edib. 50+ yaş seçilib, çünki bu dövrdə xroniki xəstəliklər riski artır. İştirakçılar aşağıdakı qruplara bölünüb:
- placebo
- gündə 2000 BE D3 vitamini + 1 q omega-3
Qan hüceyrələrində telomer uzunluğu başlanğıcda, 2-ci və 4-cü illərdə ölçülüb.
Əldə olunan nəticələr
Başlanğıcda qruplar eyni idi. 2 ildən sonra D3 qrupunda telomerlərin qısalması az idi. 4-cü ildə fərq açıq oldu: D3 qrupunda qısalma placebo qrupuna nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə az idi.
Müəlliflər bu effekti təxminən 3 il “qənaət edilən” bioloji qocalma kimi təsvir edirlər. Vacib qeyd: omega-3 telomer uzunluğuna əhəmiyyətli təsir göstərməyib.
Nəticənin səbəbi: iltihabın rolu
D3 qrupunda iltihab markerləri C-reaktiv protein (CRP) səviyyəsi aşağı idi. Müəlliflər telomerlərin daha yavaş qısalmasının səbəbi olaraq iltihabın “söndürülməsini” qeyd edirlər.
D3 perspektiv görünür, lakin bu “gənclik həbə” deyil və yüksək dozalarla öz-özünə müalicə əsas deyil.
D vitamininin ən yaxşı mənbələri
Əsas mənbə dəridə UV-B şüaları altında sintezdir, qida isə kiçik hissə verir. Qida mənbələri:
- losos, tuna, forel, sardina
- yumurta
- D vitamini ilə zənginləşdirilmiş məhsullar (süd, yogurt, taxıl, portağal şirəsi – ölkəyə görə dəyişir)
Günəş və tövsiyə olunan miqdarlar
Ümumiyyətlə həkimlər sağlam insanlara həftədə iki dəfə günəş kremi olmadan günəşdə 30 dəqiqəyə qədər qalmağı məsləhət görürlər. Amma yadda saxlayın ki, hər kəsin öz “təhlükəsiz” həddi var.
Yetkinlər üçün tövsiyə olunan gündəlik miqdar 600–800 BE. Qida və günəşdən kifayət qazanmamaqdan narahat olanalr üçün 1000–2000 BE qəbul edilə bilər. Tədqiqatdakı 2000 BE əksər insanlar üçün zərərsizdir.
