Qaranlıqda işıq pişiyin gözünə düşəndə o, geri əks olunur və xarakterik parıltı yaradır. Bu maraqlı xüsusiyyət təkcə insanları heyrətləndirməyib, həm də mühüm texnoloji ixtiralara ilham verib.
1934-cü ildə britaniyalı iş adamı Persi Şou Yorkşirdə bir pabdan evinə qayıdarkən yolda iki parlaq işıq nöqtəsi görür. O, dərhal əyləcə basır və bunun pişiyin gözləri olduğunu anlayır. Məhz bu hadisə onu avtomobil faralarının işığını geri əks etdirən yol reflektorlarını icad etməyə sövq edir. Bu reflektorlar sürücülərə gecə vaxtı yolu daha yaxşı görməyə kömək edir.
Pişik gözlərinin sirri
Bütün canlıların gözündə tor qişa – retinə adlanan nazik təbəqə yerləşir. Bu təbəqə işığı qəbul edir və beyin üçün siqnallara çevirir. Lakin pişiklərin gözündə retinənin arxasında əlavə bir əks etdirici qat – tapetum lucidum mövcuddur. İnsanlarda belə təbəqə yoxdur.
İşıq əvvəlcə retinədən keçir, sonra isə bu əks etdirici qatdan geri dönərək yenidən retinəyə düşür. Beləliklə, göz sanki işığı ikinci dəfə “tutur”. Məhz bu mexanizm pişiklərin gözlərinin qaranlıqda parlamasına səbəb olur və onların zəif işıqda görmə qabiliyyətini xeyli artırır.
“Daxili gecə eynəyi”
Tapetum lucidum pişiklərə çox zəif işıq şəraitində belə görmək imkanı verir. İnsan üçün tam qaranlıq görünən mühitdə pişiklər ətrafı seçə bilir. Bu xüsusiyyət xüsusilə gecə ov edən heyvanlar üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
Oxşar quruluş inəklərdə, atlarda, qoyunlarda, balıqlarda, delfinlərdə və balinalarda da mövcuddur. Bu heyvanlar zəif işıqlı şəraitdə sağ qalmaq üçün eyni mexanizmdən istifadə edirlər.
Müasir texnologiyalara ilham
Alimlər bu təbii mexanizmi texnologiyada tətbiq etməyə çalışırlar. Koreya Qabaqcıl Elm və Texnologiya İnstitutunun professoru Yon Min Son pişik gözündən ilhamlanan kamera hazırlayıb. Bu kamera işığa həssaslığı artıran xüsusi əks etdirici qatla təchiz edilib.
Bundan əlavə, pişik gözündə olduğu kimi şaquli yarıq formalı diafraqma çətin işıq şəraitində obyektləri daha aydın seçməyə imkan verir. Belə yanaşma gələcəkdə robototexnika, avtonom sistemlər və dəyişkən işıq mühitində işləməli olan geyilə bilən cihazlar üçün əsas ola bilər.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, ev heyvanları emosional sabitliyə və diqqətə də ehtiyac duyur. Axşam saatlarında pişiyi sığallamaq onun özünü təhlükəsiz hiss etməsinə kömək edir.
Bu zaman stress hormonu olan kortizolun səviyyəsi azalır ki, bu da xüsusilə şəhər mühitində yaşayan və səs-küyə həssas pişiklər üçün vacibdir. Beləliklə, pişiklərin qaranlıqda parlayan gözləri təkcə bioloji maraq doğurmur, həm də elm və texnologiya üçün mühüm ilham mənbəyidir.
