İstanbulun ən məşhur memarlıq abidələrindən biri sayılan Sultan Əhməd məscidi, daha çox Göy Məscid adı ilə tanınır. Hər il milyonlarla turistin ziyarət etdiyi bu möhtəşəm tikili təkcə memarlıq gözəlliyi ilə deyil, həm də yaranma tarixindəki siyasi və dini hadisələrlə diqqət çəkir. CNN-in hazırladığı materialda qeyd olunur ki, məscidin inşası gənc Sultan I Əhmədin hakimiyyətini möhkəmləndirmək və Osmanlı imperiyasında öz izini qoymaq istəyinin nəticəsi olub.
Məscid 1609–1616-cı illərdə memar Sədəfkar Mehmet Ağa tərəfindən inşa edilib. Tarixçi və səyyah-yazıçı Saffet Emre Tonguçun sözlərinə görə, həmin dövrdə İstanbul bugünkü qədər sıx məskunlaşmış şəhər deyildi.
“Bu məscid tikiləndə İstanbul hələ indiki qədər böyük və sıx əhalili şəhər deyildi”, – deyə Tonguç bildirib.
Gənc sultanın böyük planı
Sultan I Əhməd cəmi 13 yaşında taxta çıxmışdı. Tarixçilərin fikrincə, onun belə möhtəşəm məscid tikdirmək qərarı yalnız dini məqsəd daşımırdı. Gənc hökmdar həm siyasi nüfuzunu gücləndirmək, həm də Osmanlı tarixində silinməz iz buraxmaq istəyirdi.
Memar Sədəfkar Mehmet Ağa layihədə həm Osmanlı, həm də Bizans memarlıq elementlərini birləşdirərək dövrünün ən möhtəşəm dini tikililərindən birini yaradıb. Bu yanaşma məscidin sonradan İstanbulun əsas simvollarından birinə çevrilməsində mühüm rol oynayıb.
Altı minarə ətrafında yaranan qalmaqal
Məscidin ən çox müzakirə olunan xüsusiyyəti altı minarəyə sahib olması idi. O dövrdə İslam dünyasında yalnız Məkkədə yerləşən Məscidül-Həram altı minarəyə malik idi. Buna görə də Sultan I Əhmədin müqəddəs məscidlə eyni səviyyəyə yüksəlmək istədiyi barədə söz-söhbətlər yayılmışdı.
“İnsanlar şayiələr yaymağa başladılar. Onlar deyirdilər ki, bu sultan özünü Məhəmməd peyğəmbərlə eyni səviyyədə görür”, – deyə tarixçi Saffet Emre Tonguç bildirib.
Ən məşhur rəvayətlərdən birinə görə, yaranan narazılığı aradan qaldırmaq üçün Sultan I Əhməd Məkkədəki Məscidül-Hərama yeddinci minarənin tikintisini maliyyələşdirib. Tarixçilər bu hadisənin tam təsdiqlənmədiyini bildirsələr də, rəvayət əsrlərdir yaşayır.
Niyə “Göy Məscid” adlanır?
Məscid xalq arasında “Göy Məscid” adını onun möhtəşəm interyerinə görə qazanıb. Daxili hissə 20 mindən çox İznik keramik plitəsi ilə bəzədilib və onların böyük hissəsində mavi rəng çalarları üstünlük təşkil edir. İslam mədəniyyətində bu rəng səmanı və mənəvi saflığı simvolizə edir.
Tikilinin daxilinə işıq 260 pəncərədən daxil olur. Onların əksəriyyəti rəngli vitrajlarla bəzədilib. Keçmişdə nəhəng çilçıraqlar yağ lampaları ilə işıqlandırılırdı. Maraqlı məqamlardan biri isə odur ki, şüşə kasaların içərisində yerləşdirilən dəvəquşu yumurtalarının hörümçəkləri uzaqlaşdırdığına inanılırdı.
Restavrasiyadan sonra yenidən ziyarətçilərin ixtiyarında
Göy Məscid bu gün də fəaliyyət göstərən ibadət məkanı olaraq qalır və burada hər gün beş vaxt namaz qılınır. Eyni zamanda, o, Türkiyənin ən çox ziyarət edilən tarixi-mədəni abidələrindən biridir.
2023-cü ildə məscid altı il davam edən və son 400 ildən artıq dövrün ən genişmiqyaslı bərpa işlərindən sonra yenidən tam şəkildə ziyarətçilərin istifadəsinə verildi. Restavrasiya zamanı günbəzlər, minarələr, daxili bəzəklər və tarixi keramik plitələr bərpa olunub. Bu gün altı minarəsi, 13 möhtəşəm günbəzi və məşhur mavi interyeri ilə Göy Məscid İstanbulun ən tanınan memarlıq incilərindən biri olaraq qalmaqdadır.
