İstirahət və günəşli hava yay aylarında D vitamini üçün ideal şərait yaradır. Lakin hətta bu dövrdə belə bir çox insanlar, xüsusilə də bəzi risk qrupuna daxil olan şəxslər, təbii yolla kifayət qədər D vitamini ala bilmirlər. Professor və dietoloqların fikrincə, yayda belə bu vitamini əlavə olaraq qəbul etmək bəziləri üçün zəruri ola bilər.
D vitamini: gündəlik ehtiyac və əsas mənbələr
Mütəxəssislərin tövsiyəsinə görə, 19-70 yaş arası böyüklər üçün gündəlik D vitamini ehtiyacı 15 mikroqram (600 IU), 70 yaşdan yuxarı şəxslər üçün isə 20 mikroqram (800 IU) təşkil edir.
Lakin bu miqdarlar yalnız həkim təyinatı ilə dəyişdirilməlidir. Dozanın təyini və qəbul müddəti yalnız qan analizinin nəticələrinə əsasən təyin olunmalıdır. Qışda dozalar artırılsa da, yay aylarında onu azaltmaq və ya tamamilə dayandırmaq olar.
D vitamini təbii olaraq az sayda qidada olur. Əsas mənbələrə aşağıdakılar daxildir:
- Yağlı balıqlar (məsələn, somon və forel)
- UV işığında yetişdirilmiş göbələklər
- Cod qaraciyəri, sardina, ton balığı konservləri
- Obağlaşdırılmış bitki mənşəli südlər (soya, badam, yulaf)
- Yumurta, mal qaraciyəri, çeddar pendiri
Günəş və D vitamini: hər kəsə eyni deyil
D vitamini sintezində birbaşa günəş şüaları əsas rol oynayır. Üz, qollar və ayaqların həftədə bir neçə dəfə 10-30 dəqiqə günəşə çıxarılması kifayət edə bilər. Lakin bu effektivlik dəri rəngi, yaş, günün vaxtı, coğrafi mövqe və sunscreen istifadəsi kimi faktorlardan asılıdır.
Əsas maneələr:
- Tünd dərili insanlar – melanin səbəbindən daha az sintez
- 65 yaşdan yuxarı şəxslər – dəridə sintez zəifləyir
- Günəşdən qoruyucu kremlər – UV şüalarını bloklayır
- Ofis və qapalı məkanda işləyənlər – günəşə çıxış limitlidir
- Şimal bölgələrində yaşayanlar – UVB radiasiyası zəifdir
- Bəzi dərmanlar – udulmanı azalda bilər
Yayda kimlər əlavəyə davam etməlidir
Professor sözlərinə görə, aşağıdakı insanlar yayda belə D vitamini əlavəsinə ehtiyac duya bilər:
- Şimal bölgələrdə yaşayanlar
- Gün ərzində çox vaxtını qapalı məkanda keçirənlər
- Günəşdən qoruyucu kremdən istifadə edənlər
- 65 yaşdan yuxarı şəxslər
- Tünd dərili insanlar
Ən doğru yol — qan analizindən keçmək və fərdi göstəricilərə əsasən həkim məsləhəti ilə qəbul qərarı verməkdir.
D vitamini artıqlığı: təhlükəli simptomlar
Həddindən artıq D vitamini yığılması orqanizm üçün zəhərli təsir göstərə bilər:
- Hiperkalsemiya – qanda kalsiumun artması
- Böyrək çatışmazlığı
- Aritmiya – ürək ritmində pozulma
Digər simptomlar:
- İştahsızlıq, ürəkbulanma, qusma
- Əzələ zəifliyi, oynaq ağrısı
- Böyrək daşları, əhval pozğunluğu
Bu səbəbdən qan analizsiz vitamin qəbul etmək məsləhət deyil.
