Yer kürəsi ildə dörd dəfə öz orbitində fəsillərin dəyişməsini simvolizə edən xüsusi nöqtələrdən keçir. Onlardan biri də payız bərabərlik günüdür – bu zaman gündüz və gecə təxminən bərabər olur.
Bərabərlik günü nə vaxt olacaq
2025-ci ildə payız bərabərlik günü 22 sentyabr, Bakı vaxtı ilə 22:19-da baş verəcək. Bundan sonra Şimal yarımkürəsində astronomik payız, Cənub yarımkürəsində isə yaz başlayacaq.
Niyə gündüz və gecə dəyişir
Bunun səbəbi Yer kürəsinin Günəş ətrafında 23,5° bucaq altında fırlanmasıdır. İlin müxtəlif vaxtlarında planetin müxtəlif hissələri daha çox və ya az günəş işığı alır. Bu isə fəsilləri və gündüzün uzunluğunu müəyyənləşdirir.
Bərabərlik zamanı Günəş ekvatorun üzərində olur və Yer kürəsini iki yerə bölən “terminator” xətti hər iki qütbdən keçir.
Gündüz hələ də bir az uzundur
Bərabərlik adətən gündüzlə gecənin bərabərliyi kimi tanınsa da, əslində gündüz bir qədər uzun olur. Bunun səbəbi Günəşin disk formasında olması və atmosferin işığı sınaraq daha uzun müddət saxlamasıdır. Məsələn:
- Ekvator — 12 saat 06 dəq
- 30° en dairəsi — 12 saat 08 dəq
- 60° en dairəsi — 12 saat 16 dəq
“Tam bərabərlik”
Gündüz və gecənin tam eyni olması “tam bərabərlik” adlanır. O isə payızda bərabərlik günündən bir neçə gün sonra, yazda isə bir neçə gün əvvəl baş verir.
Niyə tarix dəyişir
Payız bərabərlik günü hər il eyni tarixə düşmür. Çox vaxt 22 və ya 23 sentyabrda baş verir. Səbəb — ilin 365 gün yox, 365 gün 6 saat davam etməsi və bu əlavə vaxtın yığılaraq tarixləri dəyişməsidir.
Maraqlı fakt
Bərabərlik yalnız Yer kürəsində deyil, Günəş sisteminin bütün planetlərində baş verir. Hər bir planetin oxunun meyilliliyi və orbiti nəticəsində hər iki yarımkürə müəyyən dövrlərdə eyni miqdarda günəş işığı alır.
