Azərbaycanda tikinti və sənaye sahələrində geniş istifadə olunan asbest materialının qadağaya alınması planlaşdırılır. Bu, ictimai sağlamlığın qorunması məqsədilə atılan ciddi addım olaraq qiymətləndirilir.
Asbestin cari istifadəsi və statistika
Asbest uzun müddət sement, kimya, izolyasiya, kağız sənayesi kimi sahələrdə və xüsusilə tikintidə tətbiq edilib. Dövlət Statistika Komitəsinin rəsmi məlumatlarına görə, 2023-cü ildə ölkəyə 591 ton xam asbest və 30 min 238 ton asbest tərkibli təbəqələr idxal edilib. 2024-cü ildə isə bu göstəricilər 1 045 ton xam asbest və 27 min 634 ton təbəqələrlə artıb.
Ölkənin ümumi dam örtüyü fondunun 29 faizi asbest tərkibli dam örtükləri (şifer) təşkil edir ki, bu da təxminən 190 milyon m² sahəni əhatə edir. Cari istehlak isə illik 2,6 milyon m² və ya 1,5 milyon list şifərə bərabərdir. Dam örtüyü bazarının 15-20 faizi də bu materiala düşür.
Sağlamlıq riskləri və beynəlxalq təcrübə
Elmi araşdırmalar asbest liflərinin havaya qarışaraq nəfəs yollarına daxil olması nəticəsində ağciyər xəstəlikləri, xüsusilə mezoelioma və asbestoz kimi ağır və ölümcül xəstəliklərin yaranma riskini artırdığını sübut edib. Bir sıra inkişaf etmiş ölkələrdə – məsələn, ABŞ-da, Avropa İttifaqı ölkələrində və Avstraliyada – asbest və onun tərkibli məhsulları artıq tamamilə qadağan olunub.
Bu materialın zərərlərinin aşkar olması ilə beynəlxalq təcrübədə qadağa siyasəti üstünlük təşkil edir. Azərbaycan da bu istiqamətdə addım atmaqla ictimai sağlamlığını qorumaq məqsədi daşıyır. Asbest liflərinin uzunmüddətli təsiri nəfəs sisteminə ciddi zərər vurur və xəstəliklər illər sonra özünü göstərir.
Qanunvericilik dəyişikliyi və tətbiq müddəti
“Mülki dövriyyədə olmasına yol verilməyən (mülki dövriyyədən çıxarılmış) əşyaların siyahısı haqqında” Qanuna daxil ediləcək dəyişiklik layihəsi Milli Məclisin 26 dekabr tarixində keçiriləcək plenar iclasının gündəliyinə daxildir. Layihəyə əsasən, asbest və tərkibində asbest olan bütün materiallar qadağan siyahısına alınacaq.
Qanun qəbul edildiyi təqdirdə, 2027-ci ilin 1 iyulundan etibarən qüvvəyə minəcək. Bu müddət idxalçılara və istehsalçılara yeni materiallara keçid üçün vaxt verəcək. Dəyişiklik dövlətin ictimai sağlamlıq prioritetini əks etdirir və uzunmüddətli iqtisadi-sıhhət faydaları daşıyacaq.
Bu tədbir ölkədə tikinti və sənaye sektorlarında ekoloji təhlükəsizliyi yüksəldəcək, xüsusilə yaşayış zonalarında və əhali yığınının sıx olduğu yerlərdə. Alternativ materialların istehsalı və idxalı da stimullaşdırılacaq, bu da yerli sənayenin inkişafına töhfə verə bilər.
