Yaxın Şərqdə baş verən hərbi qarşıdurma qlobal enerji bazarında misli görünməmiş təchizat böhranına səbəb olub. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) son hesabatına görə, regionda gərginliyin artması dünya neft bazarında tarixdə ən böyük təchizat pozuntularından birini yaradıb. Məlumata görə, müharibə nəticəsində Hörmüz boğazından xam neft və neft məhsullarının daşınması kəskin şəkildə azalıb.
Münaqişədən əvvəl bu marşrutla gündə təxminən 20 milyon barrel neft daşındığı halda, hazırda həcmlər minimal səviyyəyə düşüb. Körfəz ölkələrində anbarların sürətlə dolması səbəbindən regionda ümumi neft hasilatı artıq gündə azı 10 milyon barrel azaldılıb.
Ekspertlər bildirirlər ki, dəniz daşımalarının tezliklə bərpa olunmaması halında qlobal təchizat itkisi daha da arta bilər.
Qlobal təklif azalır, ehtiyatlar isə yüksək səviyyədədir
Enerji analitiklərinin hesablamalarına görə, mart ayında dünya üzrə neft təklifi gündə təxminən 8 milyon barrel azalacaq. Yaxın Şərqdəki azalma müəyyən qədər digər regionlarda hasilatın artması ilə kompensasiya edilir. Xüsusilə OPEC+ üzvü olmayan ölkələrdə, eləcə də Qazaxıstan və Rusiyada hasilatın artırılması bazardakı boşluğu qismən doldurur.
Münaqişə təkcə xam neft bazarına deyil, həm də neft məhsullarına ciddi təsir göstərir. 2025-ci ildə Körfəz ölkələri gündə 3,3 milyon barrel neft məhsulu ixrac edirdi. Lakin hazırda hücumlar və logistika problemləri səbəbindən regionda 3 milyon barrelə yaxın gündəlik emal gücü fəaliyyətini dayandırıb.
Neft emalı zavodlarının digər bölgələrdə də çətinliklərlə üzləşəcəyi gözlənilir, çünki xammal çatışmazlığı istehsal prosesini məhdudlaşdıra bilər.
Neft ehtiyatlarının bölgüsü
Buna baxmayaraq, ekspertlər vəziyyəti hələlik kritik hesab etmirlər. Qlobal neft ehtiyatlarının həcmi 2026-cı ilin əvvəlində 8,21 milyard barrel səviyyəsinə çatıb ki, bu da 2021-ci ilin fevralından bəri ən yüksək göstəricidir.
Bu ehtiyatların strukturu belə bölüşdürülür:
- 50% – İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı (OECD) ölkələri
- 15% – Çində xam neft ehtiyatları
- 25% – dənizdə tankerlərdə saxlanılan neft
- Qalan hissə isə digər ölkələrin ehtiyatlarında yerləşir
Neft qiymətləri və bazara təsir
Regionda nəqliyyat problemləri və enerji marşrutlarının bloklanması dünya bazarında qiymətlərə də təsir edib. Hörmüz boğazının faktiki blokadası fonunda neftin qiyməti bir müddət barrel üçün 110 dollardan yuxarı qalxıb, daha sonra isə bir qədər sabitləşib.
Bazarın sabitləşdirilməsi üçün beynəlxalq səviyyədə addımlar da atılır. Enerji agentliklərinin məlumatına görə, bəzi ölkələr strateji ehtiyatlardan rekord həcmdə – təxminən 400 milyon barrel neftin bazara buraxılması barədə razılığa gəliblər.
Analitiklər əlavə edirlər ki, Yaxın Şərqdə aviareyslərin kütləvi ləğvi və mayeləşdirilmiş qaz tədarükündəki problemlər də qlobal enerji tələbatına təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən mart və aprel aylarında dünya üzrə neftə gündəlik tələbatın təxminən 1 milyon barrel azalacağı ehtimal edilir.
