İran münaqişənin dayandırılması üçün yeni şərt irəli sürüb. Tehran beynəlxalq ictimaiyyətdən Hörmüz boğazı üzərində suverenliyinin tanınmasını tələb edir.
Dünya neft və maye qaz tədarükünün təxminən beşdə birinin keçdiyi bu strateji marşrut artıq İran üçün həm geosiyasi, həm də iqtisadi təsir vasitəsi kimi qiymətləndirilir.
Son hadisələr göstərib ki, regionda gəmiçilik fəaliyyətinə yönəlmiş hücumlar qlobal ticarətə ciddi təsir göstərib və enerji bazarlarında qeyri-sabitlik yaradıb. Bu vəziyyət Tehranın bu strategiyanı daha effektiv rıçaq kimi görməsinə səbəb olub.
Hörmüz boğazı: yeni iqtisadi rıçaq
Analitiklər qeyd edir ki, İran bu imkanın miqyasını geniş qiymətləndirir. Bloomberg Economics-in Yaxın Şərq üzrə rəhbəri Dina Esfəndiari bildirib ki, bu strategiya ilə qlobal iqtisadiyyata təsir etmək nisbətən asan və daha az xərc tələb edir.
İran parlamentində boğazdan keçən gəmilər üçün ödəniş tətbiqi ideyası da müzakirə olunur. Təkliflərə aşağıdakılar daxildir:
- tranzit rüsumlarının tətbiqi
- təhlükəsizlik və nəzarətin gücləndirilməsi
- ödənişlərin milli valyuta ilə aparılması
- ABŞ və İsraillə əlaqəli gəmilərə məhdudiyyətlər
Ekspertlər hesab edir ki, bu model tətbiq olunarsa, İran aylıq yüz milyonlarla dollar gəlir əldə edə bilər.
Beynəlxalq reaksiyalar və risklər
ABŞ və digər Qərb ölkələri bu təşəbbüsə sərt reaksiya verib. Bildirilib ki, boğazdan keçid üçün ödənişlərin tətbiqi beynəlxalq hüquqa ziddir və qlobal sabitlik üçün risk yaradır. G7 ölkələri də sərbəst və təhlükəsiz gəmiçiliyin vacibliyini vurğulayıb.
Hüquqşünaslar xatırladır ki, Hörmüz boğazı beynəlxalq sular hesab olunur və sərbəst tranzit hüququ mövcuddur. Buna baxmayaraq, bəzi gəmi operatorlarının təhlükəsiz keçid üçün ödəniş etdiyi barədə məlumatlar yayılıb.
Hazırkı vəziyyət qlobal logistika və enerji bazarına təsir göstərməkdə davam edir və region ətrafında qeyri-müəyyənlik qalmaqdadır.
