50 yaşdan yuxarı insanlarda yerimə tərzində, xüsusilə dönmə zamanı baş verən kiçik dəyişikliklər parkinson xəstəliyinin rəsmi diaqnozundan təxminən doqquz il əvvəl xəstəlik riskini göstərə bilər. Beynəlxalq tədqiqatçılar 1051 nəfərin 10 il ərzində izlənməsi əsasında belə qənaətə gəlib və nəticələr “Annals of Neurology” jurnalında dərc olunub.
Dönmə sürəti niyə bu qədər vacibdir?
Tədqiqatda iştirakçılar bel nahiyəsinə taxılan kiçik sensorla 20 metrlik dəhliz boyunca sərbəst tempdə yeriyib, hər dəfə dönmə hərəkətləri zamanı sürət, bucaq və istiqaməti dəyişmək üçün sərf olunan vaxt qeydə alınıb. Analiz göstərib ki, maksimal bucaq sürətinin, yəni dönərkən əldə olunan ən yüksək fırlanma sürətinin tədricən azalması gələcəkdə parkinson diaqnozu qoyulan şəxslərdə ən sabit göstəricidir. Bu parametrlərdə pisləşmə diaqnozdan orta hesabla 8,8 il əvvəl başlayıb.
Məlumatlar əsasında qurulan maşın öyrənməsi modeli yaş, cins və dönmə sürətini nəzərə alaraq parkinsonizmi yüksək dəqiqliklə proqnozlaşdırıb. Tədqiqatçılar hesab edir ki, bu cür rəqəmsal biomarkerlər klassik nevroloji müayinələri tamamlayaraq “gizli” motor dəyişiklikləri erkən aşkara çıxarmağa kömək edə bilər.
Geyilə bilən sensorlar erkən müdaxilə şansını artırır
Müəlliflərin sözlərinə görə, bel və biləkdə taxılan sadə inersial sensorlar (accelerometr və giroskop kombinasiyası) vasitəsilə bu tip ölçmələri gündəlik həyatda, ev şəraitində belə aparmaq mümkündür. Bu, risk qrupuna daxil insanları daha tez müəyyənləşdirməyə, onlarda parkinson xəstəliyi hərəkət qabiliyyətini ciddi şəkildə məhdudlaşdırmazdan əvvəl neyroprotektiv müalicə üsullarını sınaqdan keçirməyə imkan verə bilər.
Alimlər qeyd edir ki, dönmə göstəricilərini digər erkən markerlərlə – qoxu hissinin zəifləməsi, yuxu pozğunluqları, incə motorika testləri və sensor məlumatları ilə birgə qiymətləndirməklə fərdi risk proqnozunun dəqiqliyini daha da artırmaq mümkündür. Bu yanaşma gələcəkdə genişmiqyaslı skrininq proqramlarının bir hissəsinə çevrilə bilər.
