Yaxın Şərqdə gərginliyin artması və Hörmüz boğazının bağlanması qlobal helium bazarında ciddi qiymət artımına səbəb olub. Son məlumatlara görə, bu strateji qazın spot qiymətləri qısa müddətdə təxminən iki dəfə yüksəlib.
Helium nadir qazlardan biri hesab olunur və onun istehsalı əsasən bir neçə ölkədə cəmləşib. Bu səbəbdən nəqliyyat marşrutlarında yaranan hər hansı problem bazarda dərhal qiymət dəyişikliklərinə gətirib çıxarır.
Hörmüz boğazı isə Yaxın Şərqdən dünya bazarına çıxarılan enerji və sənaye xammallarının daşınması üçün əsas tranzit nöqtələrindən biridir.
Qlobal istehsalda əsas ölkələr
Statistik məlumatlara əsasən, helium hasilatı əsasən üç ölkənin payına düşür. 2025-ci ildə dünya üzrə istehsal göstəriciləri belə olub:
- ABŞ – 81 milyon kubmetr
- Qətər – 63 milyon kubmetr
- Rusiya – 18 milyon kubmetr
Bu ölkələrin bazarda böyük paya malik olması səbəbindən regionda baş verən hər hansı logistika problemi qlobal təchizat zəncirinə təsir edir.
Texnologiya sənayesi üçün strateji resurs
Helium bir çox yüksək texnologiyalı sahələrdə istifadə olunur. Qaz xüsusilə tibbi avadanlıqların istehsalında, raket və kosmik sənayedə, eləcə də yarımkeçirici və mikroçip istehsalında mühüm rol oynayır.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, helium çatışmazlığı aşağıdakı sahələrə təsir göstərə bilər:
- mikroçip və yarımkeçirici istehsalı
- süni intellekt texnologiyaları
- tibbi avadanlıq sənayesi
Son illərdə xüsusilə Cənubi Koreyada süni intellekt bazarı sürətlə genişlənir və bu sektorun həcmi son dövrdə təxminən 50 faiz artıb. Buna görə də helium təchizatında yaranan problemlər texnologiya sektorunda əlavə risklər yarada bilər.
Yaxın Şərqdə İran ətrafında gərginliyin artması artıq maliyyə bazarlarına da təsir edib. Analitiklərin fikrincə, logistika problemləri davam edərsə, yüksək texnologiyalar üçün vacib olan xammalların qiymətində əlavə artım müşahidə oluna bilər.
