ABŞ Prezidenti Donald Trampın rəhbərliyi altında 2025-ci ildə elmi tədqiqatlara ayrılan vəsait son 35 ilin ən aşağı səviyyəsinə düşüb. The New York Times-ın 23 may tarixli məlumatına əsasən, Milli Elmi Fondun (NSF) maliyyələşdirdiyi yeni qrantların sayı 1990-cı ildən bəri ən yavaş templə verilir.
Bütün əsas sahələr təsirləndi
Maliyyə ixtisarları kompüter elmləri, biologiya, fizika, mühəndislik, iqlim araşdırmaları və STEM təhsili daxil olmaqla, əksər elmi sahələri əhatə edib.
- 1,6 mindən çox qrant dayandırılıb – ümumi dəyəri təqribən 1,5 milyard dollar.
- 2015–2024-cü illərdə elmə orta hesabla 2 milyard dollar ayrılırdısa, 2025-ci ildə bu rəqəm 989 milyon dollara enib.
İqlim və sosial proqramlar hədəfdə
Əsas ixtisarlar:
- İqlim dəyişikliyi və təmiz enerji proqramları
- Sosial elmlər
- Cəmiyyətdə müxtəlifliyi və inklüzivliyi təşviq edən D.E.I. layihələri
Nəticələr: elm və təhsil böhranı
Tənqidçilərin fikrincə, bu ixtisarlar:
- ABŞ-ın elmi gələcəyini təhlükə altına qoyur
- Ölkənin qlobal rəqabət qabiliyyətini zəiflədir
- Uzunmüddətli perspektivdə iqtisadi geriləməyə səbəb ola bilər
STEM təhsili üçün ayrılan vəsait 80% azalıb, aspirantlara verilən təqaüdlərin sayı isə iki dəfə azalıb. Az təmsil olunan sosial qrupların dəstəkləndiyi birgə proqram isə məhkəmə qərarı ilə müvəqqəti dondurulub.
Ən böyük azalma hansı sahələrdə olub?
- Riyaziyyat, fizika və kimya: maliyyələşmə 70%-dən çox azaldılıb
- Mühəndislik: -57%
- Biologiya: -50%
Buna baxmayaraq, süni intellekt kimi sahələr daha çox dəstək alır – bu da hökumətin texnologiya prioritetlərini əks etdirir.
Siyasi reaksiya: iki qütb, iki yanaşma
- Demokratlar bu ixtisarları qanunsuz və siyasi motivli adlandırır.
- Respublikaçı senator Ted Kruz isə Milli Elmi Fondu “identiklik siyasəti ilə məşğul olmaqda” günahlandıraraq, ixtisarları alqışlayır.
