Son illərdə geoloqların diqqət mərkəzində olan mövzulardan biri Afrikanın şərq hissəsində baş verən tektonik dəyişikliklərdir. Aparılan araşdırmalar göstərir ki, bu bölgədə yerləşən böyük rift sistemi inkişafını davam etdirir və uzaq gələcəkdə qitənin parçalanmasına səbəb ola bilər. Alimlər bu prosesin nəticəsində yeni okean hövzəsinin yaranmasını mümkün hesab edirlər.
Şərqi Afrika rift sistemi necə formalaşır?
Mütəxəssislərin fikrincə, proses Şərqi Afrika Rift Sistemi adlanan nəhəng tektonik zonada baş verir. Bu sistem Efiopiyanın Afar bölgəsindən başlayaraq Keniya, Tanzaniya və digər ərazilərdən keçməklə Mozambikə qədər uzanan minlərlə kilometrlik geoloji strukturdur.
Alimlərin araşdırmalarına əsasən, bu bölgədə Nubiya və Somali tektonik plitələri tədricən bir-birindən uzaqlaşır. Ayrılma sürəti regiondan asılı olaraq ildə bir neçə millimetr təşkil edir. İnsan üçün demək olar ki, hiss olunmayan bu dəyişikliklər geoloji baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır və milyon illər ərzində qitənin relyefini ciddi şəkildə dəyişə bilər.
Rift zonasında yer qabığı tədricən nazilir və zəifləyir. Normal şəraitdə kontinental yer qabığının qalınlığı onlarla kilometr ola bilər, lakin rift ərazilərində bu göstərici xeyli azalır. Bu isə bölgədə tektonik gərginliyin və parçalanma prosesinin davam etdiyini göstərir.
Yeni okeanın yaranması mümkündürmü?
Geoloqlar hesab edirlər ki, proses kifayət qədər uzun müddət davam edərsə, gələcəkdə bu bölgədə “okeanlaşma” mərhələsi başlaya bilər. Bu zaman yerin dərin qatlarından qalxan maqma yeni okean dibinin formalaşmasına şərait yarada bilər. Belə proseslər Yer tarixində dəfələrlə baş verib və qitələrin ayrılması ilə yeni okean hövzələrinin yaranmasına səbəb olub.
Lakin alimlər vurğulayırlar ki, bu dəyişikliklər çox uzun zaman kəsiyində baş verir. Afrikanın şərq hissəsinin qitədən ayrılması yaxın gələcəyin hadisəsi deyil. Əksinə, bu, milyonlarla il davam edə biləcək tədrici geoloji prosesdir.
Buna baxmayaraq, bəzi ərazilərdə çatların və torpaq çökmələrinin vizual əlamətləri müşahidə olunur. Şərqi Afrikada yaranan uzun yarıqlar və relyef dəyişiklikləri rift sisteminin aktiv olduğunu göstərir. Bununla belə, bu cür çatlar bəzən yerli geoloji şərait, torpaq eroziyası və ya güclü yağışlar kimi amillərlə də əlaqəli ola bilər.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, uzaq gələcəkdə Afrikanın şərq hissəsi materikdən ayrılaraq yeni okeanla əhatə olunan ayrıca torpaq kütləsinə çevrilə bilər. Bu isə Yer xəritəsinin ciddi şəkildə dəyişməsi deməkdir.
Alimlərin fikrincə, bu proses yalnız geologiya baxımından deyil, həm də iqlim, ekosistem və insan yaşayışı üçün uzunmüddətli təsirlərə səbəb ola bilər. Lakin hazırkı mərhələdə bu dəyişikliklər əsasən elmi maraq doğurur və yaxın gələcəkdə ciddi təhlükə yaratmır.
Beləliklə, Şərqi Afrikada baş verən tektonik proseslər Yer planetinin dinamik təbiətinin bariz nümunəsidir. Bu hadisə bir daha göstərir ki, qitələr sabit deyil və zaman keçdikcə formalarını dəyişməyə davam edir.
