Yuxuların sadəcə təsadüfi görüntülərdən ibarət olduğu barədə köhnə təsəvvürlər getdikcə dəyişir. Yeni araşdırmalar göstərir ki, insan beyni yuxu zamanı real həyatda qarşılaşdığı situasiyaları “sınaqdan keçirir” və bu proses düşündüyümüzdən daha vacib rol oynayır.
Mütəxəssislərin qənaətinə görə, yuxular yalnız xatirələrin və emosiyaların emalı ilə məhdudlaşmır. Əksinə, onlar gündəlik həyatda üzləşdiyimiz çətinliklər üçün bir növ məşq funksiyası daşıyır.
Yuxular sosial situasiyalara hazırlıq rolunu oynayır
Araşdırmanın müəllifi, Koker Universitetinin psixologiya üzrə dosenti Frederik Tomas bildirib ki, yuxular insan zehni üçün xüsusi “təcrübə məkanı” rolunu oynayır:
“Əldə etdiyimiz nəticələr göstərir ki, yuxular real sosial vəziyyətləri məşq etdiyimiz bir platforma kimi işləyə bilər. Bu, münasibətlər, reputasiya, sağ qalma və başqalarına qayğı kimi məsələlərdə bizi əvvəlcədən hazırlayır”.
Onun sözlərinə görə, bu proses insanların sosial mühitdə davranışını formalaşdırmaqda düşündüyümüzdən daha böyük əhəmiyyət daşıyır.
Tədqiqat çərçivəsində 400-ə yaxın iştirakçıdan son gördükləri yuxunu təsvir etmələri istənilib. Daha sonra mütəxəssislər bu təsvirləri analiz edərək əsas mövzuları müəyyənləşdiriblər.
Ən çox rast gəlinən motivlər bunlar olub:
- Özünü qoruma və təhlükədən qaçma
- Sosial status, uğur və rəqabət arzusu
- Münasibətlərin qorunması və yaxınlara qayğı
Maraqlıdır ki, iştirakçılar tez-tez imtahanda uğursuz olmaq və ya kiminsə onları təqib etməsi kimi səhnələri gördüklərini qeyd ediblər.
Yuxuların quruluşu təsadüfi deyil
Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, yuxularda müəyyən mövzular tez-tez birlikdə ortaya çıxır. Məsələn, sağ qalma instinkti ilə bağlı səhnələr çox vaxt yaxınlara qayğı ilə əlaqəli epizodlarla üst-üstə düşür.
Digər tərəfdən, sosial münasibətlər və emosional bağlarla bağlı motivlər ayrıca qrup təşkil edir. Bu isə onu göstərir ki, beyin müxtəlif sosial problemləri müəyyən sistem üzrə “emal edir”.
Tomas qeyd edir ki, bu yanaşma yuxuların funksional olduğunu sübut edən mühüm göstəricidir. Onun sözlərinə görə, xəstəlik və sağlamlıqla bağlı mövzular daha az rast gəlinir, lakin yenə də müəyyən sabitlik nümayiş etdirir.
Araşdırma həmçinin göstərib ki, yuxuların strukturu kişi və qadınlar arasında ciddi fərq yaratmır və ümumi qanunauyğunluqlar qorunur.
Qorxulu yuxular da faydalı ola bilər
Mütəxəssislər bildirirlər ki, hətta qorxulu yuxular belə insan üçün faydalı ola bilər. Ayrı bir tədqiqat zamanı 500-dən çox insanın yuxu təsvirləri analiz edilib və nəticədə maraqlı fakt ortaya çıxıb.
Araşdırma göstərib ki:
- Yuxularda qorxu hissi yaşayan insanlar gündəlik həyatda emosiyalarını daha yaxşı idarə edə bilir
- Bu effekt yalnız yuxu kabusa çevrilmədiyi halda müşahidə olunur
Kanzas Universitetinin tədqiqatçısı Qarett Baber bu barədə belə deyib: “Əgər yuxu çox ağır kabusa çevrilmirsə, oradakı qorxu hissi insanın gündəlik emosional reaksiyalarını tənzimləməyə kömək edir”.
Nəticə etibarilə alimlər hesab edir ki, yuxular insan psixikasının vacib mexanizmlərindən biridir. Onlar həm emosiyaların işlənməsi, həm də sosial davranışların formalaşdırılması baxımından mühüm rol oynayır.
