Azərbaycanda energetik içkilərin istifadəsi ilə bağlı narahatlıq doğuran tendensiya müşahidə olunur. İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkil (Ombudsman) yetkinlik yaşına çatmayanlara bu məhsulların satışının qarşısını almaq məqsədilə yeni təkliflər paketi ilə çıxış edib. Təkliflər əsasən nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi və qanunvericiliyin sərtləşdirilməsini əhatə edir.
Ombudsman Aparatının yaydığı məlumata görə, son illər energetik içkilərin istehlakı əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Aparılan müşahidələr göstərib ki, azyaşlıların bu içkilərdən istifadəsi artıq təsadüfi hal deyil, sistemli xarakter daşıyır.
Qurumun həyata keçirdiyi monitorinqlər xüsusilə ictimai yerlərdə və təhsil müəssisələrinin yaxınlığında aparılıb. Nəticələrə əsasən, satış prosesində yaş məhdudiyyətinə nəzarətin kifayət qədər effektiv olmadığı üzə çıxıb. Bildirilir ki, xüsusilə aşağıdakı satış nöqtələrində ciddi boşluqlar mövcuddur:
- vendinq aparatları və avtomatlaşdırılmış terminallar
- pərakəndə satış obyektləri
- açıq satış məntəqələri
Məlumatda qeyd olunur: “Energetik içkilərin satışında yaşa nəzarət mexanizmləri faktiki olaraq tətbiq edilmir və bu da yetkinlik yaşına çatmayanların bu məhsullara asan çıxışına şərait yaradır”.
Təklif olunan dəyişikliklər
Mövcud vəziyyəti nəzərə alan Ombudsman bir sıra konkret addımların atılmasını zəruri hesab edir. Təkliflər arasında inzibati məsuliyyətin artırılması xüsusi yer tutur.
Qurum aşağıdakı tədbirlərin həyata keçirilməsini tövsiyə edir:
- azyaşlılara energetik içki satışına görə cərimələrin artırılması
- vendinq aparatlarında yaş identifikasiyası sisteminin tətbiqi və ya bu məhsulların satışının məhdudlaşdırılması
- energetik içkilərin reklamına dair qaydaların sərtləşdirilməsi
- məhsulların üzərində sağlamlıq riskləri ilə bağlı xəbərdarlıqların məcburi qaydada yerləşdirilməsi
Bununla yanaşı, ictimai məlumatlandırmanın artırılması və maarifləndirmə tədbirlərinin genişləndirilməsi də vacib hesab olunur. Məqsəd yalnız satışa nəzarəti gücləndirmək deyil, həm də cəmiyyətin, xüsusilə gənclərin bu məhsulların mümkün zərərləri barədə daha çox məlumatlı olmasını təmin etməkdir.
Ekspertlər hesab edir ki, bu cür tədbirlər tətbiq olunarsa, həm satış prosesində şəffaflıq artar, həm də azyaşlıların sağlamlığı daha effektiv qorunar.
