Yuxu mütəxəssisləri bildirirlər ki, keyfiyyətli gecə istirahətini qorumaq üçün gün ərzində kofein qəbulunu düzgün planlaşdırmaq çox vacibdir. Xüsusilə qəhvəni sevənlər üçün bu, yuxunun dərinliyinə və tez yatmağa birbaşa təsir edən əsas amillərdən biridir.
Kofeinin yuxuya təsirinin elmi izahı
Yuxu üzrə həkim Nigar Arifin sözlərinə görə, yatmazdan ən azı 7 saat əvvəl qəhvədən imtina etmək lazımdır. Mütəxəssis bildirir ki, kofeinin təsiri onun beyindəki adenozin reseptorlarını bloklaması ilə əlaqəlidir. Adenozin gün ərzində orqanizmdə toplanaraq beyinə “istirahət vaxtıdır” siqnalı göndərir. Kofein isə həmin reseptorlara yerləşərək yorğunluq hissinin qarşısını alır.
Bu səbəbdən həkim tövsiyə edir ki, yaxşı yatmaq istəyən insanlar son kofeinli içkini ən gec saat 14:00-da qəbul etsinlər. Onun sözlərinə görə, eyni qayda digər kofein mənbələrinə – enerji içkiləri, güclü çay, kola və s. – də aiddir.
Alkoqol və digər amillərin rolu
Nigar Arif əlavə edib ki, alkoqolun yuxuya birbaşa zərərli təsiri var. Ona görə də spirtli içkiləri yatmazdan 3–4 saat əvvəl tam dayandırmaq məsləhətdir.
İki mindən çox insanın iştirakı ilə aparılan tədqiqat da bu qaydaların effektivliyini təsdiqləyib: kofein və alkoqoldan vaxtında imtina edən iştirakçılar gecə daha az oyanıb, yuxu dövrələri daha stabil olub və səhərlər özlərini daha enerjili hiss ediblər.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, sağlam “yuxu gigiyenası”nın digər əsas elementləri də var:
- Yatmadan bir saat əvvəl ekranlardan uzaqlaşmaq
- Otaqda rahat temperatur və zəif işıqlandırma
- Gecə rituallarının yaradılması (kitab oxumaq, sakit musiqi və s.)
Sosial şəbəkələrdə də mövzu böyük maraq yaradıb. Bəziləri artıq uzun müddətdir “son kofe – saat 14:00” qaydasına əməl etdiklərini yazır, digərləri isə yaxşı yuxu üçün kofeinsiz içkilərə keçməyi məsləhət görür.
Həkim Nigar Arif qeyd edir ki, bu sadə qaydaya əməl etmək həm yuxuya getməyi asanlaşdırır, həm də insanın səhər özünü daha gümrah və toplanmış hiss etməsinə şərait yaradır.
