ABŞ Kosmik Agentliyi (NASA) Ay səthində nüvə reaktoru tikmək planlarını sürətləndirir. Bu, Çinin kosmos ambisiyalarını üstələmək və ABŞ-ın Ay və Mars missiyalarında liderliyini qorumaq məqsədi daşıyır.
ABŞ Nəqliyyat Naziri və NASA-nın müvəqqəti rəhbəri Şon Daffi bu həftə Ayda 100 kilovatlıq nüvə reaktoru tikintisi ilə bağlı sürətləndirilmiş planları elan edəcək. Politico-nun məlumatına görə, bu qərar NASA-nın büdcəsində kəsintilərlə üzləşdiyi bir dövrdə qəbul edilir. Daffi həm nəqliyyat naziri, həm də NASA rəhbəri kimi siyasət formalaşdırmaqda aktiv rol oynamaq istəyir, baxmayaraq ki, o, eyni anda iki vəzifəni icra edə bilməz.
Reaktorun əhəmiyyəti
- Məqsəd: 2030-cu ilə qədər Ay səthində astronavtların fəaliyyətini dəstəkləyəcək 100 kilovatlıq nüvə reaktoru qurmaq.
- Strateji üstünlük: Çin və Rusiyanın oxşar planlarını qabaqlamaq və Ayda “təcrid zonası” elan etmələrinin qarşısını almaq.
- Tətbiq sahəsi: Reaktor Ayda daimi bazaların enerji təchizatını təmin edəcək və Mars missiyaları üçün də uyğunlaşdırıla bilər.
Çin və Rusiya ilə rəqabət
NASA-nın bu təşəbbüsü Çinin 2030-cu ildə Aya ilk astronavtını göndərmək planlarına cavab olaraq ortaya çıxıb. Çin və Rusiya 2035-ci ilə qədər Ayda birgə nüvə reaktoru inşa etməyi hədəfləyir. NASA hesab edir ki, Aydakı nüvə yarışında liderliyi ələ keçirmək ABŞ-ın kosmos ambisiyalarını qorumaq üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir.
“İlk reaktoru quran ölkə Aydakı strateji mövqelərdə üstünlük əldə edə bilər, bu da ABŞ-ın Artemis proqramını çətinləşdirə bilər,” – Daffinin direktivi qeyd edir.
NASA-nın digər planları
Nüvə reaktoru ilə yanaşı, NASA gələcək ekzoplanet tədqiqatları üçün yeni nəsil teleskoplar hazırlayır. Bu teleskoplar uzaq planetlərin atmosferini və həyat əlamətlərini araşdırmaq üçün nəzərdə tutulub. Lakin büdcə kəsintiləri bu layihələrin maliyyələşdirilməsində çətinliklər yarada bilər.
Çətinliklər və perspektivlər
Ayda nüvə reaktoru tikmək layihəsi bir sıra texniki və maliyyə çətinlikləri ilə üzləşir:
- Texniki mürəkkəblik: Reaktorun radiasiya təhlükəsizliyi və Ayın sərt şərtlərinə uyğunlaşdırılması.
- Büdcə məhdudiyyətləri: Tramp administrasiyasının 2026-cı il üçün təklif etdiyi büdcədə elmi missiyalar üçün vəsaitlər təxminən 50% azaldılıb.
- Sənaye ilə əməkdaşlıq: NASA 60 gün ərzində sənayedən 2030-cu ilə qədər reaktorun buraxılışına hazır layihələr tələb edir.
Pentaqonun nüvə mühərrikli raket proqramını ləğv etməsinə baxmayaraq, NASA nüvə enerjisi sahəsindəki tədqiqatlarını davam etdirir. Bu, ABŞ-ın kosmosda texnoloji liderliyini qorumaq üçün mühüm addımdır.
