Son dövrlərdə qlobal enerji bazarında müşahidə olunan qiymət artımı yalnız neft və qaz sektoruna deyil, həm də maliyyə bazarlarının müxtəlif seqmentlərinə təsir göstərir.
Analitiklərin fikrincə, bu dəyişikliklər kriptovalyuta bazarında da müəyyən dinamika yaradır. Enerji qiymətlərinin yüksəlməsi həm inflyasiya kanalları, həm də kriptovalyuta istehsalı prosesindəki xərclər vasitəsilə bazara təsir edə bilir.
Son məlumatlara görə, dünya bazarında neftin qiymətində əhəmiyyətli artım qeydə alınıb. Martın 6-da “Azeri Light” markalı Azərbaycan neftinin bir bareli 5,61 dollar və ya 6,82% bahalaşaraq 87,90 dollara yüksəlib.
Eyni gün “Brent” markalı neftin may fyuçersləri 87,71 dollar səviyyəsində ticarət olunub. Türkiyənin Ceyhan limanında isə FOB şərtləri ilə “Azeri Light” neftinin qiyməti 83,69 dollara çatıb.
Enerji qiymətlərinin artımı kriptovalyutalara necə təsir edir?
Kriptovalyuta bazarı üzrə mütəxəssis Elnur Quliyev hesab edir ki, enerji resurslarının bahalaşması qlobal iqtisadi mühitə birbaşa təsir göstərir və bu təsir dolayı yollarla kriptovalyuta bazarına da ötürülür.
Onun sözlərinə görə, enerji qiymətlərinin artması inflyasiya təzyiqini gücləndirə və mərkəzi bankların daha sərt pul siyasəti aparmasına səbəb ola bilər. Bu isə riskli aktivlərə marağın azalmasına gətirib çıxara bilər.
Belə vəziyyətdə kriptovalyutalar da qısamüddətli dövrdə müəyyən təzyiqlə üzləşə bilər. Ekspert xüsusilə Bitcoin üçün enerji xərclərinin mühüm rol oynadığını qeyd edir. Çünki bu kriptovalyuta “proof-of-work” mexanizmi əsasında fəaliyyət göstərir və böyük həcmdə elektrik enerjisi tələb edir.
Neft və qaz qiymətlərinin artması bəzi ölkələrdə elektrik tariflərinin bahalaşmasına səbəb olur ki, bu da mayninq xərclərinin yüksəlməsi ilə nəticələnir. Enerji xərclərinin artması aşağı marja ilə işləyən maynerlərin bazarı tərk etməsinə gətirib çıxara bilər.
Belə vəziyyətdə şəbəkənin ümumi hesablama gücü – hashrate – müvəqqəti azalır və bəzi maynerlər əməliyyat xərclərini ödəmək üçün daha çox Bitcoin satmağa məcbur qalırlar.
Bazarda qiymət dinamikası və investor marağı
Ekspertlərin fikrincə, enerji xərclərinin artması kriptovalyutaların istehsal dəyərini də yüksəldir. Tarixi təcrübə göstərir ki, Bitcoin uzun müddət öz maya dəyərindən aşağı qiymətdə qalmır və bu faktor orta müddətdə qiymətlər üçün müəyyən “alt sərhəd” yarada bilər.
Digər tərəfdən, bəzi kriptovalyutalar enerji qiymətlərindən daha az asılıdır. Məsələn, Ethereum artıq “proof-of-stake” modelinə keçdiyinə görə onun fəaliyyətində enerji istehlakı əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli azalıb.
Beynəlxalq kriptovalyuta bazarı üzrə ekspertlər bildirirlər ki, enerji qiymətlərinin artması makroiqtisadi qeyri-müəyyənliyi gücləndirdikdə investorlar kapitalın diversifikasiyası üçün alternativ aktivlərə də yönələ bilirlər. Bu proses kriptovalyutalara marağın müəyyən dövrlərdə artmasına səbəb ola bilər.
Hazırda qlobal kriptovalyuta bazarının ümumi kapitallaşması təxminən 2,6–2,7 trilyon ABŞ dolları civarında qiymətləndirilir. Bazarda lider mövqeyi Bitcoin tutur. Onun qiyməti təxminən 70 min dollar, bazar kapitallaşması isə 1,3 trilyon dollar səviyyəsində hesablanır.
İkinci yerdə Ethereum qərarlaşıb. Bu kriptovalyutanın qiyməti təxminən 2 100 dollar, bazar dəyəri isə 250 milyard dollar civarındadır. Üçüncü mövqedə isə Tether (USDT) dayanır və onun kapitallaşması təxminən 100 milyard dollar təşkil edir.
Analitiklərin fikrincə, enerji qiymətlərinin yüksəlməsi qısamüddətli dövrdə bazarda dəyişkənliyi artırsa da, uzun müddətdə həm mayninq xərclərinin artması, həm də investorların alternativ aktivlərə marağı fonunda kriptovalyuta bazarında yeni qiymət tendensiyalarının formalaşmasına səbəb ola bilər.
