“Oturmaq yeni siqaret çəkməkdir” ifadəsini daim duyuruq və bu, sağlam həyat tərzi üçün aksioma kimi qəbul edilib. Bizi hər bir kürsüdə və ya divanda keçirilən dəqiqə qocalmağa yaxınlaşdırır deyə öyrədilər. Araşdırmalar uzun oturmağı beyin funksiyalarının zəiflənməsi ilə əlaqələndirir.
Amma yeni elmi iş bu şəkli daha mürəkkəb edir və oturmağın beyin sağlamlığına təsirinin insanın bu vaxtı necə keçirdiyindən asılı olduğunu, xüsusilə də oturmağın “aktiv” yoxsa “passiv” olub-olmadığından asılı olduğunu təklif edir, Inc yazır.
Journal of Alzheimer’s Disease jurnalında dərc olunan iş oturmaqla beyin sağlamlığı arasındakı əlaqəni araşdırır. Dünyada hazırda 55 milyondan çox insan demensiyadan, o cümlədən Altsheimer xəstəliyindən əziyyət çəkir, hər il isə təxminən 10 milyon yeni hal qeydə alınır.
Metodologiya
Elm adamları EMBASE, Web of Science, PsycINFO, CINAHL, Medline, SPORTDiscus, PubMed və Scopus kimi səkkiz elektron verilənlər bazasından məlumatları təhlil ediblər – onların yaradılmasından 2024-cü ilin sentyabrına qədər.
Onlar beyin funksiyalarını stimullaşdırmaq üçün xüsusi hazırlanmış strukturlaşdırılmış proqramlar deyil, təbii gündəlik şəraitdə tipik oturma fəaliyyətlərini araşdıran 85 araşdırmanı sistemli şəkildə nəzərdən keçiriblər.
Nəticələr – hər oturmaq eyni deyil
“Oturmaq növü həqiqətən də əhəmiyyətlidir. Bu nəticələr göstərir ki, gündəlik kiçik seçimlər – məsələn, televizor baxmaq əvəzinə kitab oxumaq – yaşlanarkən beyin sağlamlığını qorumağa kömək edə bilər,” deyə bildirib ictimai sağlamlıq sahəsində tədqiqatçı və işin həmsənədləri Pol Qardiner.
Çoxsaylı araşdırmaların təhlili zamanı Qardiner və həmkarları aktiv oturmaq – kitab oxumaq, kart oyunları və kompüterdən istifadə kimi fəaliyyətlərin daim yaxşı beyin sağlamlığı ilə əlaqəli olduğunu aşkar ediblər. Bu fəaliyyətlər icra funksiyalarının, epizodik və işləyən yaddaşın yaxşılaşması ilə əlaqələndirilib.
Passiv oturmaq isə demək olar ki, həmişə mənfi beyin nəticələri ilə əlaqələndirilib. Televizor baxmaq kimi insan həm fiziki, həm də məntal cəhətdən passivləşdiyi fəaliyyətlər aşağı beyin məhsuldarlığı və demensiya riskinin artması ilə əlaqələndirilib.
Fiziki məşqlər beyin sağlamlığı üçün vacib qalsa da, əldə olunan məlumatlar göstərir ki, məntal cəlb olunma da önəmlidir – bunun üçün kursidən qalxmaq shart deyil. Oturaraq beyin fəaliyyəti hələ də əhəmiyyətli beyin faydası verə bilər.
Gələcək tədqiqatlar üçün əsas
Qardiner və həmkarları bu nəticələrin gələcək araşdırmalar üçün əsas yaradacağını və mövcud ictimai sağlamlıq tövsiyələrinə nüanslar əlavə edəcəyini ümid edirlər.
Onlar sadəcə oturmaq vaxtını azaltmağa fokuslanmaq əvəzinə passiv və aktiv passiv davranış arasındakı fərqi vurğulamağı təklif edirlər ki, insanlar daha şüurlu seçim edə bilsinlər.
“Sağlamlıq tövsiyələri sadəcə ‘az otur’ deməkdən daha məntal aktiv fəaliyyətləri oturarkən təşviq etməyə doğru keçə bilər. Bu, insanların uzunmüddətli beyin sağlamlığını dəstəkləyən və demensiya riskini potensial olaraq azaldan sadə, real dəyişikliklər edə bilər,” deyə qeyd edib Qardiner.
