Britaniya startapı SPhotonix “5D yaddaş” adlanan texnologiyasının laboratoriya sınaqlarından çıxaraq real istifadəyə yaxınlaşdığını elan edib. Şirkət The Register-ə verdiyi müsahibədə yaxın iki il ərzində data-mərkəzlərdə şüşə əsaslı “soyuq” saxlama sistemlərinin pilot layihələrini işə salmağı planlaşdırdığını bildirib.
SPhotonix 2024-cü ildə təsis olunub və Southempton Universitetinin uzunmüddətli araşdırmalarından yaranıb. Şirkət əridilmiş kvars şüşəsindən hazırlanmış disklər üzərində işləyir. Məlumatlar femtosekond lazer vasitəsilə yazılır.
Məlumat beş ölçüdə kodlaşdırılır: üç məkan koordinatı, həmçinin nanostrukturların oriyentasiyası və intensivliyi. Oxuma polarizasiya edilmiş işıqla optik yolla aparılır.
Şirkətin iddiasına görə, təxminən 5 düym diametrli bir şüşə disk 360 terabayta qədər məlumat saxlaya bilir. Ən diqqətçəkən xüsusiyyət isə davamlılıqdır – məlumatı 13,8 milyard ilə qədər, yəni Kainatın təxmini yaşı qədər məlumatı qoruya bilir.
Bundan əlavə, saxlama üçün elektrik enerjisi tələb olunmur, məlumatlar “havada asılı” qalır. Bu xüsusiyyət texnologiyanı xüsusilə arxivlər və ehtiyat nüsxələr üçün cəlbedici edir.
Mövcud məhdudiyyətlər və gələcək planlar
Hazırda 5D yaddaş adi arxiv texnologiyalarına sürətdə xeyli geridə qalır. SPhotonix-in prototipləri məlumatları saniyədə təxminən 4 meqabayt, oxuyur isə 30 meqabayt sürətlə işləyir. 3-4 il ərzində bu göstəricilərin 500 meqabayta çatdırılması planlaşdırılır.
Qurğuların qiyməti də yüksəkdir: yazma sistemi təxminən 30 min dollar, oxuma cihazı isə 6 min dollar civarındadır. Şirkət bazar üçün oxuma cihazının hazır versiyasını təxminən bir il yarım sonra təqdim etməyi hədəfləyir.
Startap indiyədək 4,5 milyon dollara yaxın investisiya cəlb edib və texnologiyanın hazırlıq səviyyəsini TRL 5-dən (laboratoriya demonstrasiyası) TRL 6-ya (real şəraitdə sınaq) keçirmək üzərində çalışır.
İndi 5D şüşə yaddaşı uzunmüddətli məlumat saxlama bazarında yeni rəqabət yarada bilər. Bu texnologiya gələcəkdə milyardlarla il ərzində milyardlarla terabayt məlumat saxlamaq imkanı vəd edir.
