Bu gün – 15 dekabrda – dünyanın müxtəlif ölkələrində ilk dəfə Dünya Türk Dili Ailəsi Günü qeyd edilir. Bu tarixin rəsmən elan edilməsi barədə qərar UNESCO-nun Səmərqənddə keçirilən 43-cü Baş Konfransında qəbul olunub və bundan sonra hər il beynəlxalq səviyyədə qeyd olunacaq.
UNESCO-nun qərarı və simvolik tarix
Qərar Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyə və Özbəkistanın birgə təşəbbüsü əsasında hazırlanıb və 21 üzv dövlət tərəfindən dəstəklənib. Tarixin seçimi təsadüfi deyil: 15 dekabr 1893-cü ildə danimarkalı dilçi Vilhelm Tomsen Orxon yazılarının – qədim türk runik əlifbasının – uğurla deşifrə edildiyini elmi ictimaiyyətə elan edib. VIII əsrə aid bu abidələr indiki Monqolustandakı Orxon vadisində ucaldılıb və 1889-cu ildə aşkar olunaraq türk dillərinin tarixi üçün dönüş nöqtəsinə çevrilib.
BMT və UNESCO bu yeni günün təsis olunmasını türk dillərinin ortaq mədəni irs kimi qorunması, çoxdilliliyin təşviqi və mədəni müxtəlifliyin gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addım kimi dəyərləndirir.
Türk dillərinin coğrafiyası və əhəmiyyəti
Türk dilləri ailəsinə daxil olan Azərbaycan, türk, qazax, qırğız, türkmən, özbək və digər dillər təxminən 12 milyon kvadrat kilometr ərazidə 200 milyondan çox insan üçün ana dildir. Bu dillərdə həm yazılı sənədli irs, həm də zəngin şifahi ənənə – dastanlar, nağıllar, aşıq yaradıcılığı və xalq ədəbiyyatı – ondan çox suveren dövlət tərəfindən paylaşılır və qorunur.
UNESCO-nun qəbul etdiyi qətnamə türk dillərinin elmi tədqiqinə, tədrisinə, gənc nəsillər arasında istifadəsinin stimullaşdırılmasına, eləcə də ortaq humanitar layihələrin təşviqinə yeni impuls verir. Səmərqənddə keçirilən təqdimat tədbirlərində vurğulanıb ki, bu gün həm də türk sivilizasiyasının dünya mədəniyyətinə verdiyi töhfələrin beynəlxalq səviyyədə tanınmasının rəmzidir.
