Böyük Britaniya hökuməti termonüvə enerjisi sahəsində tədqiqatları sürətləndirmək məqsədilə yeni nəsil süni intellekt superkompüterinin yaradılmasına böyük investisiya ayırıb.
“Sunrise AI supercomputer” adlandırılan bu sistemin dünyanın ən güclü AI-yönümlü superkompüterlərindən biri olacağı gözlənilir. Layihəyə təxminən 45 milyon funt sterlinq (təxminən 60 milyon dollar) vəsait ayrılıb.
Superkompüter Böyük Britaniyanın Atom Enerjisi İdarəsinin Oksfordşirdə yerləşən Kalham kampusunda qurulacaq və ilkin planlara görə, bu ilin iyun ayında fəaliyyətə başlayacaq.
Rəqəmsal modellər və elmi sıçrayış
Yeni sistemin əsas məqsədi termonüvə reaktorlarında baş verən mürəkkəb fiziki prosesləri daha dəqiq öyrənməkdir. Süni intellekt və yüksək məhsuldarlıqlı hesablamaların birləşdirilməsi sayəsində alimlər artıq bahalı və vaxt aparan fiziki sınaqlara ehtiyac duymadan müxtəlif ssenariləri virtual mühitdə test edə biləcəklər.
“Sunrise” superkompüteri vasitəsilə reaktorların “rəqəmsal əkizləri” yaradılacaq. Bu texnologiya real qurğuların virtual modellərini formalaşdırmağa imkan verir və nəticədə müxtəlif iş rejimləri təhlükəsiz şəkildə yoxlanılır. Bu yanaşma həm xərcləri azaldır, həm də tədqiqat prosesini xeyli sürətləndirir.
Sistemin hesablamalı gücünün süni intellekt tapşırıqları üçün 6,76 exaFLOPS səviyyəsinə çatacağı gözlənilir. Bu isə elmi modelləşdirmə sahəsində ciddi irəliləyiş deməkdir.
Enerji gələcəyinə yönəlmiş layihə
Texniki baxımdan superkompüter AMD EPYC prosessorları və Instinct qrafik sürətləndiriciləri üzərində qurulacaq. Server infrastrukturu Dell PowerEdge sistemlərinə əsaslanacaq, məlumatların saxlanması isə WEKA texnologiyaları ilə təmin ediləcək. Layihədə Intel və Kembric Universiteti də iştirak edir.
Alimlər bu sistemin köməyi ilə bir neçə əsas problemi həll etməyə çalışacaqlar. Bunlara:
- Günəş nüvəsindən daha yüksək temperaturda olan plazmanın modelləşdirilməsi
- Ekstremal şəraitə davamlı yeni materialların hazırlanması
- Termonüvə stansiyaları üçün əsas yanacaq sayılan tritiumun əldə edilməsi
daxildir.
Bundan əlavə, superkompüter Böyük Britaniyanın bir sıra iri elmi proqramlarında istifadə olunacaq. Xüsusilə tritium yanacaq texnologiyalarına yönəlmiş LIBRTI təşəbbüsü və 2040-cı illərdə prototip elektrik stansiyası yaratmağı hədəfləyən STEP layihəsi bu sistemdən faydalanacaq.
Mütəxəssislər hesab edir ki, bu cür texnologiyalar termonüvə enerjisinin gələcəkdə real enerji mənbəyinə çevrilməsinə mühüm töhfə verə bilər. Bununla belə, plazmanın idarə olunması və reaktorların etibarlılığı kimi problemlər hələ də bu sahədə əsas çağırış olaraq qalır.
