Panik atak qısa müddətli, lakin son dərəcə intensiv qorxu və ya daxili gərginlik epizodudur. Bu hal aydın fiziki simptomlarla müşayiət olunur, adətən bir neçə dəqiqə ərzində maksimum həddinə çatır və sonra tədricən azalır. Ən vacib məqam başa düşməkdir ki, atak zamanı yaşanan hissiyatlar çox qorxunc və sanki “ölümcül” ola bilər, lakin əksər hallarda bu, həyat üçün real təhlükə yaratmır. Bu, sadəcə sinir sisteminin “vur ya qaç” mexanizmini kəskin və lazımsız yerə işə salmasıdır.
Ən Çox Rast Gəlinən Simptomlar
Atak zamanı bədən real təhlükə qarşısındaymış kimi reaksiya verir və simptomlar çox inandırıcı olur. Tipik əlamətlər bunlardır:
- Güclü ürək döyüntüsü və ya çarpıntı
- Titrəmə, bol tərləmə, nəfəs darlığı
- Sinədə sıxılma hissi, başgicəllənmə, zəiflik, ürəkbulanma
- İsti və ya soyuq dalğası keçməsi
- Reallıqdan uzaqlaşma, özündən ayrılma hissi, huşunu itirmək, nəzarəti itirmək, “dəli olmaq” və ya ölmək qorxusu
Məhz bu fiziki simptomlarla fəlakətli düşüncələrin birləşməsi panik atakı bu qədər ağır və dözülməz edir.
Panik Atakın Əsas Tətikləri və Mexanizmi
Panik atak çox vaxt “panik dövrəsi” adlanan özünü gücləndirən mexanizmlə işləyir. Əvvəlcə kiçik bir bədən siqnalı yaranır – ürək bir az tez döyünür, baş yüngül fırlanır, nəfəs tutulur. Beyin bunu təhlükə kimi qiymətləndirib adrenalin ifrazını artırır, simptomlar daha da güclənir, qorxu böyüyür və dövrə bağlanır.
Ən çox rast gəlinən tətiklər:
- Yuxu çatışmazlığı, ümumi yorğunluq və ya uzunmüddətli stres
- Çox miqdarda kofe və ya alkoqoldan sonra “geri çəkilmə” effekti
- Narahatlıq pozuntusu, hormonal dəyişikliklər, xəstəliklər və ya münaqişələr
- Bəzən isə heç bir açıq səbəb olmadan əvvəlki narahatlıq təcrübəsi birdən “partlayır”
Atak Zamanı Özünə Kömək Üsulları
Atak zamanı əsas vəzifə paniu zorla “dayandırmaq” deyil, onun intensivliyini azaltmaq və nəzarət hissini geri qaytarmaqdır. Sadə və effektiv yollar:
- Özünə açıq de: “Bu panik atakdır, xoşagəlməzdir, amma mütləq keçəcək”
- Nəfəsə diqqət yetir: burunla sakit və dərin nəfəs al, ağızla daha yavaş burax (hiperventilyasiyanı azaldır)
- “Zəminləmə” texnikasından istifadə et: ətrafa bax, ayaqların yerə toxunuşunu, paltarının dəriyə toxunuşunu, otaqdakı səsləri və temperatırı hiss et
- Otur, çiyinləri və çənəni boşalt, soyuq su iç və ya əlinə soyuq bir şey tut
Simptomların dərhal keçməsini gözləmək lazım deyil – panik atak dalğa kimi gəlib gedər, əsas odur ki, ona əlavə müqavimət göstərməyək.
Atak bitdikdən sonra tez-tez yorğunluq, titrəmə və ya “boşluq” hissi qalır. Bu zaman isti çay iç, yüngül yemək ye, sakit gəzinti et və ya duş qəbul et. Özünü qınamaq və ya utandırmaq lazım deyil – panik atak xarakter zəifliyi deyil, sadəcə narahatlıq tənzimləməsində müvəqqəti uğursuzluqdur.
Əgər ataklar təkrarlanır, yeni atak qorxusu yaranır və ya insan mağazalara, nəqliyyata, izdihama çıxmaqdan qaçmağa başlayırsa, mütləq həkimə (psixiatr və ya psixoterapevtə) müraciət etmək lazımdır. İlk dəfə baş verən güclü ataklarda isə sinə ağrısı və ya huş itirmə varsa təcili yardım çağırılmalıdır.
Müalicədə ən effektiv yol koqnitiv-davranışçı terapiyadır – insan panik dövrəsini tanıyır, simptomlara fəlakətli məna verməməyi öyrənir və qaçma davranışını aradan qaldırır. Lazım gələrsə dərman dəstəyi (adətən müəyyən antidepressant qrupu) əlavə olunur.
Profilaktika üçün isə müntəzəm yuxu rejimi, kofeini azaltmaq, balanslı qidalanma, gündəlik fiziki hərəkət və istirahət fasilələri çox kömək edir. Sakit vaxtlarda nəfəs və zəminləmə məşqləri etsəniz, beyin bu alətlərin olduğunu “xatırlayır” və panik atakları daha nadir hallarda işə salır.
