Qlobal İnnovasiya İndeksi (Qİİ) 2025 “İnnovasiyalar yolayrıcında: gələcəyi müəyyənləşdirmək” mövzusu ilə dərc olunub. Sənəd innovasiya axınları, elmi əməkdaşlıq və qabaqcıl texnologiyaların yayılması üzrə qlobal mənzərəni təqdim edir.
Qİİ 2007-ci ildən bəri dövlətlər üçün innovasiya siyasətini qiymətləndirmək və təkmilləşdirmək baxımından mühüm alət hesab olunur. 2025-ci il hesabatı 139 ölkəni əhatə edir və 80 göstərici əsasında tərtib olunub.
İndeks iki əsas subindekslə formalaşır:
- İnnovasiya resursları (institutlar, insan kapitalı, infrastruktur, bazar və biznesin inkişafı)
- İnnovasiya nəticələri (bilik və texnologiya, kreativ fəaliyyət)
Qlobal liderlər
Reytinqdə ilk onluq belədir:
- İsveçrə
- İsveç
- ABŞ
- Cənubi Koreya
- Sinqapur
- Böyük Britaniya
- Finlandiya
- Niderland
- Danimarka
- Çin
MDB məkanında isə ən yaxşı nəticələri Estoniya (16-cı yer), Litva (33-cü) və Latviya (41-ci) göstərib. Rusiya 60-cı yerdə qərarlaşıb. Azərbaycan ötən illə müqayisədə bir pillə irəliləyərək 94-cü yerə yüksəlib.
Azərbaycanın güclü tərəfləri
Qİİ ekspertləri ölkənin 10 əsas göstəricisini güclü tərəf kimi qeyd edir:
- İnstitutlar: sahibkarlıq siyasəti və mədəniyyəti, biznes siyasətinin sabitliyi, əməliyyat sabitliyi
- İnsan kapitalı və elm: orta məktəbdə şagird-müəllim nisbəti, elm və texnika məzunları
- Biznesin inkişafı: klasterlərin vəziyyəti, universitet-sənaye əməkdaşlığı
- Bilik və texnologiya nəticələri: patentlər, əmək məhsuldarlığının artımı
- Bazar inkişafı: startapların və kiçik müəssisələrin maliyyələşdirilməsi
Bu göstəricilər üzrə Azərbaycan dünyanın 2-dən 50-ci yerinə qədər mövqelərdə qərarlaşıb.
Regionla müqayisə
2025-ci ildə Azərbaycanın “innovasiya resursları” subindeksi 76-cı yerdədir, bu da ötən illə müqayisədə 6 pillə yüksəliş deməkdir. Bu göstərici üzrə Azərbaycan Ermənistan, Ukrayna, Moldova, Qırğızıstan, Belarus və Tacikistanı qabaqlayır.
Bununla belə, “innovasiya nəticələri” subindeksi resurslardan 36 pillə geri qalaraq 112-ci yerdədir. Bu da yeni texnologiyaların tətbiqi, intellektual əməyin nəticələri və işçi qüvvəsinin ixtisasartırması sahəsində çatışmazlıqları göstərir.
Nəticə
Ekspertlər bildirirlər ki, Azərbaycanın reytinqdə mövqeyini yaxşılaşdırmaq üçün vençur kapitalının cəlbi, birbaşa xarici sərmayələrin artırılması, universitetlərlə sənaye arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi və beynəlxalq tərəfdaşlığın genişləndirilməsi əsas prioritetlər olmalıdır.
