“Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sığorta ödənişi ilə bağlı açıqlaması 2024-cü il dekabrın 25-də Rusiya hava məkanında AZAL təyyarəsinin vurulması nəticəsində baş verən qəzanın səbəblərinin obyektiv araşdırılmasına və istintaqın yekunlaşmasına kölgə salan bir addımdır”.
Bu barədə Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin üzvü Rizvan Nəbiyev açıqlamasında bildirib. Deputat vurğulayıb ki, bu cür açıqlamalar ictimai rəyi çaşdırmaq və məsuliyyəti ört-basdır etmək məqsədi daşıyır.
Sığorta ödənişi və dövlət məsuliyyətinin fərqi Rizvan Nəbiyev qeyd edib ki, Rusiya Federasiyasında qeydiyyatdan keçmiş sığorta şirkətinin AZAL ilə bağladığı müqavilədən irəli gələn öhdəlikləri yerinə yetirməsi ilə Rusiyanın beynəlxalq hüquqdan doğan dövlət məsuliyyəti tamamilə fərqli məsələlərdir: “Sığorta ödənişi Azərbaycanın tələb etdiyi kompensasiyanın təmin olunması deyil. Bu açıqlama qəzanın mahiyyətini, səbəbkarları və Rusiya dövlət orqanlarının məsuliyyətini gizlətməyə yönəlib. Rusiya 1944-cü il Çikaqo Konvensiyasına, 1971-ci il Monreal Konvensiyasına və 1993-cü ildə Azərbaycanla imzalanmış hava əlaqələri müqaviləsinə əsasən, öz hava məkanında Azərbaycan təyyarələrinin təhlükəsizliyini təmin etmək öhdəliyinə malikdir. Bu öhdəlik yerinə yetirilmədiyindən, kənar müdaxilə nəticəsində 38 nəfərin həlak olduğu, 29 nəfərin yaralandığı ağır qəza baş verib”. Azərbaycan XİN-i də Rusiyanın bu açıqlamasını ictimai rəyi çaşdırmaq kimi qiymətləndirib.
Beynəlxalq konvensiyalar və Rusiyanın öhdəlikləri Deputat vurğulayıb ki, Rusiya beynəlxalq öhdəliklərinə sadiq qalaraq rəsmi üzr istəməli, təyyarənin vurulması və qurbanlara görə dövlət səviyyəsində kompensasiya ödəməlidir: Qəzanın ilkin araşdırmalarına görə, təyyarə Rusiya hava müdafiə sistemləri tərəfindən vurulub, bu da Ukrayna dron hücumu zamanı baş verib. Rusiya Prezidenti Vladimir Putin dekabrın 28-də “faciyəli hadisə”yə görə üzr istəsə də, məsuliyyəti qəbul etməyib.
Azərbaycanın tələbləri “Bu tələblər Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən səsləndirilib və ikitərəfli münasibətlərdə gərginliyin aradan qaldırılmasına xidmət edəcək”. Azərbaycanın prinsipial mövqeyi Şuşa Beynəlxalq Forumunda və digər platformalarda təkrarlanıb.
AZAL-ın təyyarəsinin qəzaya uğraması Qeyd edək ki, AZAL-a məxsus Embraer 190 təyyarəsi 2024-cü il dekabrın 25-də Bakı-Qroznı reysində Rusiya hava məkanında vurulub və Qazaxıstanın Aktau yaxınlığında qəzaya uğrayıb. Təyyarədə 67 nəfər olub (42 Azərbaycan, 16 Rusiya, 6 Qazaxıstan, 3 Qırğızıstan vətəndaşı), 38-i həlak olub, 29-u xilas olub. Qazaxıstanın ilkin hesabatına görə, təyyarə “xarici obyektlər” tərəfindən zədələnib, lakin yad cisimlər müəyyənləşdirilməyib. Araşdırma davam edir, yekun hesabat 2025-ci il dekabrında gözlənilir. Rusiyanın “Alfa Sığorta” şirkəti avia-kasko üzrə ödəniş etdiyini açıqlayıb, lakin bu, Azərbaycanın dövlət kompensasiya tələblərini əvəz etmir.
