Son illərdə şəkərdən imtina edənlərin sayı artıb. Bir çox insan kalorisiz və ya aşağı kalorili şəkər əvəzedicilərinə üstünlük verir. Steviya, sukraloza, aspartam, eritritol və digər şirinləşdiricilər artıq “şəkərsiz”, “light” və “dietik” məhsulların tərkibində geniş istifadə olunur.
Lakin mütəxəssislər bildirirlər ki, bu maddələri tam zərərsiz hesab etmək doğru deyil. Onların təsiri qəbul edilən miqdardan, insanın sağlamlıq vəziyyətindən və ümumi qidalanma vərdişlərindən asılı ola bilər.
Ən çox istifadə olunan şəkər əvəzediciləri
Qida sənayesində daha çox bu şirinləşdiricilərə rast gəlinir:
- Steviya – bitki mənşəli şirinləşdirici hesab olunur;
- Sukraloza – az kalorili məhsullarda geniş istifadə edilir;
- Aspartam – əsasən “light” içkilərdə və dietik məhsullarda olur;
- Eritritol – şəkər spirtləri qrupuna daxildir;
- Saxarin – uzun illərdir istifadə olunan şirinləşdiricilərdən biridir.
Bu maddələr şəkərin miqdarını azaltmağa kömək edə bilər. Amma “şəkərsiz” yazısı məhsulun avtomatik olaraq sağlam olması demək deyil.
Orqanizmə necə təsir edə bilər?
Bəzi insanlarda şəkər əvəzediciləri həzm narahatlığı, şişkinlik və ya dad hissində dəyişiklik yarada bilər. Həmçinin bəzi araşdırmalarda onların bağırsaq mikrobiomuna və metabolik proseslərə təsir göstərə biləcəyi qeyd olunur.
Buna görə də mütəxəssislər şəkər əvəzedicilərindən nəzarətsiz istifadə etməməyi məsləhət görürlər. Xüsusilə xroniki xəstəliyi olan şəxslərin bu məhsulları gündəlik rasiona daxil etməzdən əvvəl həkim və ya dietoloqla məsləhətləşməsi daha doğru hesab olunur.
Nəyə diqqət etmək lazımdır?
Şəkər əvəzedicilərindən istifadə edənlər üçün əsas tövsiyələr bunlardır:
- məhsulun tərkibini oxumaq;
- “şəkərsiz” məhsulları həddindən artıq qəbul etməmək;
- şirin dadlara olan ehtiyacı tədricən azaltmaq;
- hazır “light” məhsulları gündəlik vərdişə çevirməmək;
- balanslı qidalanmaya üstünlük vermək.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı gündəlik enerji qəbulunun maksimum 10 faizinin sərbəst şəkərlərdən gəlməsini tövsiyə edir. Orta hesabla gündə 2000 kalori qəbul edən insan üçün bu, təxminən 50 qram şəkər deməkdir.
Beləliklə, şəkər əvəzediciləri bəzi hallarda faydalı alternativ ola bilər. Amma onları limitsiz və tam zərərsiz məhsul kimi qəbul etmək düzgün deyil. Əsas məsələ şəkəri başqa maddə ilə əvəz etmək yox, ümumilikdə daha balanslı qidalanma vərdişi formalaşdırmaqdır.
