Tam yağlı süd uzun illərdir həm faydalı, həm də mübahisəli qida məhsulu kimi qiymətləndirilir. Bir tərəfdən o, zülal, kalsium və sağlam yağlarla zəngindir, digər tərəfdən isə yüksək yağ tərkibinə görə bəzi insanlar üçün uyğun hesab edilmir. Mütəxəssislərin fikrincə, südün orqanizmə təsiri onun nə qədər və kim tərəfindən istifadə olunmasından çox asılıdır.
Tam yağlı hesab olunması üçün südün tərkibində ən azı 3,25% süd yağı olmalıdır. Bu isə onun həm qida dəyərini artırır, həm də kaloriliyini yüksəldir.
Tam yağlı südün faydaları
Araşdırmalar göstərir ki, gündə bir stəkan tam yağlı süd içmək ürək-damar xəstəlikləri, insult, metabolik sindrom, yüksək təzyiq və osteoporoz kimi problemlərin riskini azalda bilər. Südün tərkibindəki kalsium bağırsaqda zərərli maddələrlə birləşərək onların təsirini zəiflədir və hüceyrələrin zədələnməsinin qarşısını ala bilər.
Südün tərkibində 400-dən çox yağ turşusu mövcuddur. Xüsusilə C15:0 və C17:0 kimi maddələr iltihabı azalda, hüceyrələrin bərpasını sürətləndirə və qanda yağ səviyyəsini tənzimləyə bilər. Bu isə ürək sağlamlığı üçün mühüm amil sayılır.
Otla qidalanan inəklərin südündə isə daha çox omeqa-3 yağ turşuları və konjuge linol turşusu (CLA) olur. Bu maddələr güclü iltihab əleyhinə təsir göstərir və ürək üçün qoruyucu rol oynaya bilər.
Sümük sağlamlığı və çəkiyə təsir
Tam yağlı süd sümük sağlamlığı üçün əsas qida mənbələrindən biridir. Bir stəkan süd gündəlik kalsium ehtiyacının təxminən 23%-ni təmin edir. Bundan əlavə, südün tərkibində olan:
- zülal
- fosfor
- maqnezium
sümük toxumasının möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır. Vitamin D ilə zənginləşdirilmiş süd isə kalsiumun daha yaxşı mənimsənilməsinə kömək edir.
Maraqlıdır ki, yüksək kalorili olmasına baxmayaraq, bəzi tədqiqatlar tam yağlı südün çəki nəzarətinə də müsbət təsir göstərə biləcəyini ortaya qoyur. Araşdırmalara görə, bu südü istehlak edən insanlarda bədən çəkisi və bel ətrafı daha aşağı ola bilər.
Vitamin və minerallarla zəngin tərkib
Tam yağlı süd bir sıra vacib mikroelementlərlə zəngindir:
- Kalsium – sinir və əzələ fəaliyyətində mühüm rol oynayır
- Vitamin B12 – qan hüceyrələrinin yaranmasına və maddələr mübadiləsinə kömək edir
- Vitamin D – immun sistemini dəstəkləyir və kalsiumun mənimsənilməsini artırır
Südün qida dəyəri inəklərin qidalanmasından da asılıdır. Məsələn, üzvi və otla qidalanan heyvanların südündə daha çox antioksidant olur.
Risklər və diqqət edilməli məqamlar
Bütün faydalarına baxmayaraq, tam yağlı süd hər kəs üçün ideal seçim deyil. Bəzi tədqiqatlar onun həddindən artıq istifadəsinin aşağıdakı risklərlə əlaqəli ola biləcəyini göstərir:
- prostat xərçəngi
- Parkinson xəstəliyi
- akne problemləri
Eyni zamanda südün tərkibində laktoza adlı şəkər mövcuddur. Laktoza dözümsüzlüyü olan insanlarda bu maddə:
- qarında şişkinlik
- ishal
- həzm problemləri
yarada bilər. Belə hallarda laktozasız məhsullara üstünlük vermək tövsiyə olunur.
Digər tərəfdən, tam süd daha çox doymuş yağ və xolesterol ehtiva edir. Bu səbəbdən az yağlı alternativlər bəzi sağlamlıq problemləri olan insanlar üçün daha uyğun ola bilər. Qeyd etmək lazımdır ki, süd məhsulları hər kəs üçün uyğun deyil – bu barədə daha ətraflı məlumatı burada oxuya bilərsiniz.
Südü gündəlik qidalanmaya necə daxil etmək olar?
Tam yağlı süd daha qalın konsistensiyaya və kremli dada malikdir. Onu gündəlik menyuya əlavə etmək üçün müxtəlif yollar var:
- smuzi və protein kokteyllərinə qatmaq
- məşqdən sonra içmək
- səhər yeməyində sıyıq və ya qəhvəyə əlavə etmək
- şorba və souslarda istifadə etmək
Beləliklə, tam yağlı süd balanslı şəkildə istifadə olunduqda faydalı qida mənbəyi ola bilər. Lakin fərdi sağlamlıq vəziyyəti və həzm xüsusiyyətləri nəzərə alınmalıdır.
