Milli Məclis “Tütün və tütün məmulatı haqqında” Qanuna dəyişikliklər təklif edərək elektron siqaretlərin idxalı, ixracı, istehsalı, saxlanması, satışı və istifadəsini tamamilə qadağan etməyi nəzərdə tutur. Bu addım nikotin tərkibli elektron siqaretləri tütün məhsulları kateqoriyasına daxil edir, reklamlarını da qadağan edir. Layihə Aqrar siyasət, İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq, Əmək və sosial siyasət komitələrinin birgə iclasında müzakirə olunub.
ÜSTün xəbərdarlığı və yeniyetmələr təhlükəsi
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) son hesabatında bildirir ki, dünyada 100 milyondan çox insan elektron siqaret istifadə edir, bunlardan ən azı 15 milyonu 13-15 yaş arası yeniyetmələrdir. Yeniyetmələr yetkinlərə nisbətən 9 dəfə daha çox bu məhsullara meyllidir, xüsusilə sosial media vasitəsilə hədəflənərək. Azərbaycanda da elektron siqaretlər gənclər və qadınlar arasında sürətlə yayılır, meyvə dadları və cəlbedici dizaynlar sayəsində “zərərsiz” təsəvvür yaradır. 2025-ci ilin 11 ayı ərzində ölkəyə 20 milyon manat dəyərində elektron siqaret idxal edilib.
Sağlamlığa ciddi zərərlər və dünya praktikası
Elektron siqaretlərin buxarı tərkibində formaldehid kimi xərçəng yaradan maddələr var, bir nəfəsdə təhlükəli səviyyədən 20 dəfə çoxdur. Nikotin asılılıq yaradır, ürək döyüntüsünü artırır, depressiyanı pisləşdirir, ağciyər xəstəlikləri, bronxit və hətta ölümcül zədələnmələrə səbəb olur. ABŞ-da 2019-2020-ci illərdə elektron siqaretlə bağlı ağciyər epidemiyası 2807 xəstəxanaya yerləşdirmə və 68 ölümlə nəticələnib. Dünya təcrübəsində 40-dan çox ölkədə tam qadağa tətbiq olunur: Hindistan, Braziliya, Tailand, Sinqapur, Norveç, Türkiyə, Qazaxıstan, İran kimi.
Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Tahir Mirkişili qeyd edib: “Elektron siqaretlər xüsusən yeniyetmələr və gənclər arasında nikotin asılılığının genişlənməsinə şərait yaradır. Dadlandırıcılar, cazibədar dizayn və marketinq siqaretə ‘zərərsiz alternativ’ kimi yanlış təsəvvür formalaşdırır, bunu əyləncə kimi təqdim edir və ilk istifadəyə giriş baryerini aşağı salır. Tərkibində müxtəlif kimyəvi maddələr olan buxarların insan orqanizminə verəcəyi ziyanlar dünyada sübut edilib. Qadağa dövlətin profilaktik səhiyyə siyasətinin məntiqi davamıdır” .
AQTA-nın Qida təhlükəsizliği şöbəsinin müdiri Validə Sadıxova vurğulayıb: “Agentliyin araşdırmalarına görə, elektron siqaretlər vasitəsi ilə orqanizmə gedən formaldehidin həcmi təhlükəli işlərdə olduğundan 20 dəfə çoxdur. Nikotin epidemiyasını başqa formaya gətirib yeniyetmələrə təqdim edir” . Bu qərar gələcək səhiyyə yükünü azaldaraq insan kapitalını qoruyacaq.
