Yaxın Şərqdə baş verən son hadisələr qlobal enerji bazarında ciddi narahatlıq yaradıb. Dünyanın ən strateji enerji marşrutlarından biri hesab olunan Hörmüz boğazında gərginliyin artması neft və qaz tədarükünün təhlükəsizliyi ilə bağlı riskləri gündəmə gətirib. Analitiklər hesab edirlər ki, bu bölgədə baş verən hadisələr yalnız regional deyil, həm də qlobal enerji bazarına birbaşa təsir göstərir.
Son məlumatlara görə, ABŞ və İsrail tərəfindən İran ərazisinə endirilən zərbələrdən sonra İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu Hörmüz boğazının bağlandığını elan edib və bu ərazidən keçməyə cəhd edən gəmilərə qarşı tədbirlər görüləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Bundan sonra bölgədə tanker hərəkəti demək olar ki, dayanıb.
Gəmi izləmə məlumatlarına əsasən, ən azı 150 neft və qaz tankeri boğazın girişinə yaxın açıq sularda dayanaraq vəziyyətin sabitləşməsini gözləyir. Maliyyə institutlarının qiymətləndirməsinə görə, bu marşrutdan keçən neft həcmi kəskin azalıb və gündəlik tranzit təxminən 400 min barel səviyyəsinə düşüb. Halbuki normal şəraitdə bu göstərici xeyli yüksək olur.
Neft və qaz qiymətlərində kəskin sıçrayış
Enerji bazarları regiondakı gərginliyə sürətlə reaksiya verib. Qısa müddətdə Brent markalı neftin qiyməti təxminən 13 faiz artaraq 82 dollar səviyyəsinə çatıb. Sonrakı gün isə qiymət 84 dollar həddinə yaxınlaşaraq son bir ildən çox müddətdə ən yüksək göstəricilərdən birinə yüksəlib.
Bir sıra iri maliyyə institutları qiymət proqnozlarını yenidən nəzərdən keçirib. Analitiklərin fikrincə, geosiyasi risklərin davam etməsi halında neftin qiyməti 100 dollar həddinə qədər yüksələ bilər. Bəzi enerji konsaltinq şirkətləri isə böhranın iki həftədən artıq davam edəcəyi təqdirdə bazarda daha kəskin qiymət sıçrayışlarının mümkün olduğunu bildirirlər.
Son ticarət sessiyalarında Şimal dənizi Brent nefti 84,25 dollar, WTI markalı neft isə 76,94 dollar səviyyəsində qiymətləndirilib.
Qaz bazarında da gərginlik artır
Enerji böhranı yalnız neft bazarı ilə məhdudlaşmır. Qlobal qaz bazarında da ciddi dəyişikliklər qeydə alınıb. Dövlətə məxsus “QatarEnergy” şirkəti dünyanın ən böyük mayeləşdirilmiş təbii qaz ixrac mərkəzlərindən biri olan Ras Laffan kompleksində istehsalın müvəqqəti dayandırıldığını açıqlayıb.
Bu qərar Avropa qaz bazarında dərhal qiymət artımına səbəb olub. Niderlandın TTF qaz fyuçersləri qısa müddətdə kəskin bahalaşaraq iki gün ərzində ümumilikdə təxminən 70 faiz artım göstərib. Bu isə son bir ildən artıq müddətdə ən yüksək qiymət səviyyəsi hesab olunur.
Analitiklər bildirirlər ki, Avropa ölkələri Ukrayna müharibəsindən sonra Rusiya qazından asılılığı azaltmaq üçün Qətər qazına daha çox yönəlib. Bu səbəbdən Qətərdə istehsalın dayandırılması Avropa bazarı üçün ciddi risk yaradır.
Bu arada beynəlxalq diplomatik fəaliyyət də güclənib. Dünyanın ən böyük enerji idxalçılarından biri olan Çin bölgədə neft və qaz tankerinin təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün diplomatik kanallar vasitəsilə fəal təmaslar aparır. Pekin xüsusilə Qətərdən idxal etdiyi mayeləşdirilmiş qazın fasiləsiz tədarükünün davam etməsində maraqlıdır.
Analitiklərin fikrincə, Hörmüz boğazında baş verən hadisələr qlobal enerji bazarında geosiyasi risklərin qiymətlərə təsirinin hələ də əsas faktor olduğunu bir daha göstərir.
