Elektron siqaretlərin insan orqanizminə uzunmüddətli təsirini qiymətləndirmək məqsədilə aparılan dünyanın ilk nəzarətli tədqiqatı ciddi nəticələrlə yadda qalıb. Unilad-ın məlumatına görə, Mançester Metropolitan Universitetinin həyata keçirdiyi bu araşdırma həm ənənəvi siqaret, həm də veyp istifadəsinin orqanizmə zərərini müqayisə edib.
İlk baxışdan veyp cihazları siqaretdən qurtulmağa yardımçı vasitə kimi təqdim edilsə də, rəngarəng dizaynı və meyvəli dadları səbəbilə xüsusilə gənclər arasında geniş yayılıb. Bir çox insan veypin siqaretə nisbətən daha az zərərli olduğunu düşünsə də, son nəticələr bunun əksini sübut edir.
Tədqiqatın gedişi və nəticələri
Araşdırma 18-45 yaş arası, oxşar fiziki göstəricilərə malik şəxslərin iştirakı ilə keçirilib. Test zamanı onların qan dövranı, damar elastikliyi və beyin qan axını xüsusi cihazlarla ölçülüb. Bütün iştirakçılardan testdən 12 saat öncə veyp və siqaretdən istifadə etməmək, fiziki fəaliyyət göstərməmək və yalnız su qəbul etmək tələb olunub.
Əldə edilən nəticələr aşağıdakı kimi olub:
- Həm veyp istifadəçiləri, həm də siqaret çəkənlərdə damar divarlarında zədələnmələr müşahidə olunub.
- FMD (flow-mediated dilation) testində hər iki qrupda zəif reaksiya qeydə alınıb, bu da damar funksiyasının pozulmasına işarədir.
- Hər iki qrupun qan axını da eyni dərəcədə zəif olub.
Tədqiqatın rəhbəri Dr. Maksime Boydin, əsas zərərverici faktorun həm siqaretdə, həm də veyplərdə mövcud olan nikotin olduğunu vurğulayıb. O qeyd edib ki, veyp cihazlarında həmçinin propilenqlikol, bitki mənşəli qliserin və müxtəlif kimyəvi ətirləndiricilər mövcuddur ki, bunlar damar iltihabına və oksidləşdirici stressə səbəb ola bilər.
Sağlamlıq riskləri və təkliflər
Mayo Klinikasının izahına görə, damarların daxili divarı zədələndikdə, burada yağ, xolesterin və digər maddələr toplanır, bu da “lövhə” adlanan yığıntılarla nəticələnir. Bu lövhələr zamanla damarları daraldaraq qan axınının qarşısını ala bilər və infarkt riskini artırar.
Dr. Boydin əlavə edib ki, zəif qan dövranı gələcəkdə yaddaş pozuntuları və demensiya kimi kognitiv problemlərə yol aça bilər. O, veypin yalnız siqareti tərgitmək məqsədilə, qısa müddətli istifadə üçün tövsiyə edilməli olduğunu və bu cihazların yalnız həkim resepti ilə satışa çıxarılmasının vacibliyini qeyd edib.
Lakin Böyük Britaniyada veyp sənayesini təmsil edən Dr. Marina Mörfi bu nəticələrlə razılaşmayıb. O bildirib ki, “milyonlarla insan” veypi illərlə təhlükəsiz şəkildə istifadə edir və digər tədqiqatlar göstərir ki, veyp məhsullarının sağlamlıq riski siqaretlə müqayisədə cəmi 5%-dir.
Nəticə
Məlum olur ki, veyp istifadəsi düşündüyümüz qədər zərərsiz deyil. Veyp və siqaret arasında fərq minimaldır və hər iki vərdiş damar sisteminə, qan dövranına və ümumi sağlamlığa ciddi təsir edir. Xüsusilə gənc nəslin bu cihazlara həddindən artıq aludə olması gələcəkdə böyük sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər.
