Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski ABŞ prezidenti Donald Tramp ilə Vaşinqtonda görüşdü. Sonuncu dəfə Tramp Zelenskini Ağ Evdə qəbul edəndə aralarında gərgin müzakirə olmuşdu. İki liderin ikitərəfli görüşündən sonra Tramp və Zelenski Avropanın aparıcı ölkələrinin liderləri və NATO baş katibi ilə görüşdülər.
Xüsusilə diqqətçəkən məqam odur ki, Donald Tramp Zelenskini Ağ Evin pilləkənlərində şəxsən qarşıladı. Görüşlərdən əvvəl nümayəndə heyətləri Oval kabinetdə bir araya gəlib jurnalistlərlə danışdılar. Bu dəfə mətbuat konfransı fevral ayında olduğu kimi qalmaqalsız və sakit atmosferdə keçdi.
Şəxsi söhbət və görüş Avropa liderləri ilə
Birgə mətbuat konfransından sonra Zelenski və Tramp əvvəlcə təkbətək danışdılar, daha sonra Ukrayna prezidentinin müşayiəti ilə gələn Avropa liderləri ilə görüşə qoşuldular.
Ağ Evdə Kiyev vaxtı ilə gecəyarısına qədər davam edən müzakirələrdə iştirak edirdilər:
- Böyük Britaniyanın baş naziri Kir Starmer
- Almaniya kansleri Fridrix Mers
- İtaliya baş naziri Corciya Meloni
- Finlandiya prezidenti Aleksandr Stubb
- Fransa prezidenti Emmanuel Makron
- Avropa Komissiyası rəhbəri Ursula fon der Lyayen
- NATO baş katibi Mark Rutte
Müzakirələrin gedişində Tramp Putinə zəng etdi. Telefon danışığından sonra o, yaxın zamanda Zelenski və Putinin görüşlərinin, həm də özünün iştirakı ilə üçtərəfli formatda danışıqların mümkünlüyü barədə yazdı.
ABŞ mediasının məlumatına görə, Tramp belə bir görüşü avqustun sonuna qədər keçirməyə ümid edir. Böyük Britaniyanın baş naziri CNN-ə açıqlamasında Ağ Evdəki görüşdən sonra “çox məsələlərdə razılığa gəldiklərini” bildirib.
Zelenski isə brifinqdə əsas mövzunun Ukraynaya təhlükəsizlik zəmanətləri olduğunu deyib, amma detalları açıqlamayıb. O həmçinin Putinə qarşı əvvəl ikitərəfli, sonra isə Trampın iştirakı ilə üçtərəfli görüşün baş tuta biləcəyini vurğulayıb. “Ərazilər məsələsi – bu, mənimlə Putin arasında qalacaq məsələdir”, – deyə Zelenski mümkün ərazi mübadiləsi barədə suala cavab verib.
Avropa liderləri ilə sammit və ərazilərin müzakirəsi
Sammitin əvvəlində Donald Tramp hər bir Avropa liderini tərifləyərək çıxış etdi. O, görüşdə “Ukraynaya qarşı gələcək aqressiyanın qarşısını almaq üçün kim nə edəcək” məsələlərinin müzakirə olunacağını bildirib.
ABŞ prezidenti qeyd edib ki, söhbət, o cümlədən, ərazi mübadiləsindən də gedəcək. Tramp ümid edir ki, Zelenski, Putin və onun iştirakı ilə üçtərəfli görüş olacaq və tərəflər razılaşacaqlar. Bu, bir neçə həftə ərzində baş verə bilər.
“Ümid edirəm ki, bu müzakirələrin sonunda planımız olacaq”, – deyə Tramp bildirib. O, Alyaskada Putinlə sammitin ona “sülhün mümkünlüyünü” bir daha təsdiqlədiyini söyləyib.
Trampın sözlərinə görə, Putin Ukraynaya təhlükəsizlik zəmanətlərinin qəbul ediləcəyinə razılıq verib. ABŞ prezidenti əlavə edib ki, onun Zelenski və Putinlə üçtərəfli görüş təşkil etmək niyyəti var və “hiss edir ki, tərəflər nəsə razılaşdıracaqlar”. “Ancaq qərarı yalnız Zelenski və Ukrayna xalqı, Putinin iştirakı ilə verə bilər”, – deyə Tramp vurğulayıb.
Ədalətli sülh məsələsi
Ağ Evdə keçirilən mətbuat konfransında BBC jurnalisti Tramptan soruşub: əgər Ukrayna sülhə ərazilərdən imtina etməklə nail olsa, bu, ədalətli olacaqmı?
Tramp isə konkret cavab verməyib: “Bu, uzunmüddətli sülh olacaq. Mən ümid edirəm ki, bu sülh dərhal başlayacaq. Düşünürəm ki, dünya bundan çox sevinəcək”. Ədalət barədə suala Tramp birbaşa cavab vermədi.
Zelenski indi müharibəni dayandıra bilərmi?
Jurnalist Tramptan onun əvvəlki bəyanatını soruşdu: guya Zelenski istəsə, dərhal müharibəni dayandıra bilər.
Tramp cavabında dedi ki, o, bunu həqiqət hesab edir və Rusiya, Ukrayna, ABŞ arasında keçiriləcək üçtərəfli görüşdə müharibəni dayandırmaq üçün “yaxşı şans” var. ABŞ prezidenti Zelenskiyə təşəkkür etdi və “çox yaxşı” görüşü olduğunu bildirdi. O, Putinə də istinad edərək dedi ki, “yaxşı ehtimal var, nəsə nəticə olacaq”.
Ərazi güzəştləri məsələsi
Zelenskidən soruşuldu ki, ərazilərdən imtina edə bilərmi? Ukrayna prezidenti cavab verdi: “Biz müharibəni dayandırmalıyıq, Rusiyanı dayandırmalıyıq”.
Zelenski qeyd etdi ki, ukraynalılar güclüdür və Trampın diplomatik yolla müharibəni dayandırmaq planlarını dəstəkləyirlər. O, həmçinin ABŞ və Rusiya prezidentləri ilə üçtərəfli görüş keçirmək istədiyini söylədi.
Təhlükəsizlik zəmanətləri
Tramptan soruşuldu ki, Ukrayna NATO ölkələri kimi təhlükəsizlik zəmanətləri ala biləcəkmi? ABŞ prezidenti dedi ki, bu, hələ müzakirə olunmayıb, amma “biz onlara çox yaxşı müdafiə, çox yaxşı təhlükəsizlik verəcəyik”.
Pul və silah məsələsində isə Tramp qeyd etdi ki, hazırda ABŞ silahı pulsuz vermir, satır. O, bir daha Co Bayden administrasiyasını müharibəyə görə günahlandırdı.
Zelenski isə dedi ki, Ukraynanın ABŞ-dan silah almaq imkanı var və ölkənin ordusunu gücləndirmək vacibdir.
Tramp: “Mən həm ukraynalıları, həm rusları sevirəm”
Mətbuat konfransının sonunda Donald Tramp dedi: “Mən ukraynalıları sevirəm, rusları da sevirəm, bütün insanları sevirəm”. Tramp jurnalistlərlə danışarkən zarafat etməyə çalışdı, gərginlikdən qaçdı və detallara varmadı. Zelenski də sarkazmla cavab verdi, amma əsasən susqun qaldı.
Tramp Zelenskini Ağ Evdə şəxsən qarşıladı. Jurnalistlərin “Ukraynalılara mesajınız nədir?” sualına qısa cavab verdi: “Biz onları sevirik”. Bir neçə dəqiqə sonra isə dedi ki, həm ukraynalıları, həm rusları sevir, çünki bu müharibəni bitirmək istəyir.
Görüşün atmosferi
BBC-nin Ağ Ev müxbiri yazır ki, fevraldakı gərgin qəbul ilə bu dəfəki qəbul arasında kəskin fərq var idi. Bu dəfə Tramp səmimi idi, hətta üzr istəyir, komplimentlər edirdi. Əvvəllər sərt olan J.D. Vance də bu dəfə gülümsəyirdi və hörmət göstərirdi.
Müzakirələrin ciddi olmasına baxmayaraq, Zelenskinin geyimi ilə bağlı zarafatlar da oldu. Bu dəfə o, kostyum geyinmişdi. Jurnalist Braian Glenn isə onu tərifləyərək “çox gözəl görünürsünüz” dedi. Tramp da ona qoşuldu. Zelenski zarafata cavab verdi: “Mən kostyumumu dəyişdim, siz isə hələ də əvvəlki paltardasınız”.
Bu sözlər kabinetdə gülüş yaratdı.
Görüşün fonu
Görüşlər Alyaskadakı sammitdən sonra baş tutdu. Orada Tramp və Putin uzun illərdən sonra görüşsələr də, razılığa gələ bilmədilər. Tramp atəşkəsi ilkin şərt kimi qəbul etmədi və dəfələrlə bildirib ki, Ukrayna sülh üçün “ərazilərin mübadiləsinə” hazır olmalıdır.
Görüşdən əvvəl Tramp Ukraynaya Krımdan və NATO-dan imtina etməyi təklif etmişdi. O demişdi ki, Zelenski bunu etsə, müharibəni bitirə bilər.
ABŞ mətbuatının yazdığına görə, Putin Donbası tam almaq istəsə də, Tramp buna qarşı çıxıb. Tramp vəd edib ki, bütün tənqidlərə baxmayaraq, Ukraynada sülh prosesini sona çatdıracaq.
Zelenski isə cavabında bildirib ki, müharibəni bitirmək Rusiyanın üzərinə düşür və “Amerika ilə, Avropa dostlarımızla birgə güc Rusiyanı məcbur edəcək”.
Əvvəllər Tramp Ukraynaya heç bir təhlükəsizlik zəmanəti vermək istəmirdi, məsuliyyəti Avropaya ötürürdü. Lakin ABŞ mediasının yazdığına görə, Putinlə danışıqlardan sonra o, ilk dəfə ABŞ-ın da bu dəstəyi göstərə biləcəyini etiraf edib.
