İşlənmiş smartfon bazarı hər gün böyüyür və sosial şəbəkələrdə, eləcə də elan saytlarında minlərlə cihaz satışa çıxarılır. Aşağı qiymət alıcılar üçün cəlbedici görünsə də, bəzi hallarda sonradan məlum olur ki, alınan telefon oğurlanıb və ya cinayət işi üzrə maddi sübut kimi axtarışdadır. Belə vəziyyətdə alıcının hüquqları və öhdəlikləri nədən ibarətdir, cihazı almamışdan əvvəl hansı yoxlamaları aparmaq lazımdır?
Oğurlanmış telefon alındıqda qanun nə deyir?
Hüquqşünas Əkrəm Həsənovun sözlərinə görə, telefon kimi daşınar əmlak üçün ayrıca mülkiyyət sənədi olmadığından, qanunvericiliyə əsasən əşya onu faktiki saxlayan şəxsə məxsus hesab edilir. Lakin sonradan telefonun oğurlandığı sübut olunarsa, cihaz qanuni sahibinə qaytarılmalıdır.
Ekspert bildirir ki, alıcı telefonun oğurlandığını bilmədən onu əldə edibsə, bu, cinayət məsuliyyəti yaratmır. Bununla belə, telefon geri qaytarıldıqdan sonra alıcı ödədiyi məbləğin kompensasiyasını cihazı ona satan şəxsdən tələb edə bilər.
Əgər telefon oğurlanmayıb, lakin sahibi onu müvəqqəti istifadə üçün başqa şəxsə verib və həmin şəxs etibardan sui-istifadə edərək cihazı satıbsa, hüquqi vəziyyət fərqli olur. Bu halda əvvəlki sahib telefonu yeni alıcıdan geri tələb edə bilməz və yalnız etibar etdiyi şəxsdən dəymiş zərərin ödənilməsini istəyə bilər.
Telefon almamışdan əvvəl bunları mütləq yoxlayın
İT mütəxəssisi Elvin Abbasov bildirir ki, işlənmiş telefon alarkən ilk növbədə cihazın IMEI nömrəsi yoxlanmalıdır. Onun sözlərinə görə, 15 rəqəmli IMEI kodu telefonun əsas identifikasiya məlumatıdır.
Ekspert aşağıdakı məqamlara diqqət yetirməyi tövsiyə edir:
- *#06# kombinasiyasını yığaraq ekranda görünən IMEI kodunu yoxlayın.
- IMEI nömrəsini imei.az və ya e-gov.az üzərindən yoxlayaraq qeydiyyat statusunu dəqiqləşdirin.
- Ekrandakı IMEI kodunun telefon qutusunda və SIM kart yuvasında göstərilən nömrə ilə eyni olduğuna əmin olun.
- Apple ID (iCloud) və ya Google hesabının əvvəlki sahib tərəfindən tam çıxarıldığını yoxlayın.
- Satıcı orijinal qutunu və alış qəbzini təqdim edə bilmirsə, alışdan imtina etməyi düşünün.
- Öz SİM kartınızı taxaraq mobil şəbəkənin və internetin işlədiyini yoxlayın.
- Ekranda ölü piksel, ləkə və ya kölgə izlərinin olub-olmadığını nəzərdən keçirin.
- Batareyanın sağlamlıq göstəricisini qiymətləndirin.
- Face ID, Touch ID və digər biometrik təhlükəsizlik funksiyalarının normal işlədiyini yoxlayın.
Elvin Abbasov vurğulayır ki, Face ID və ya Touch ID-nin işləməməsi bəzi hallarda cihazın ana platasının ciddi təmir olunduğunu göstərə bilər.
Mütəxəssisin sözlərinə görə, telefon tam formatlansa və ya bütün məlumatlar silinsə belə, cihazın ana platasına həkk olunmuş IMEI nömrəsi dəyişmir. Buna görə də oğurlanmış və ya itirilmiş telefonlar texniki vasitələrlə sonradan da müəyyən edilə bilər. Ekspertlər işlənmiş smartfon alarkən təkcə qiymətə deyil, həm hüquqi, həm də texniki yoxlamalara diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər.
