Rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı gündəlik həyatı xeyli asanlaşdırsa da, kiberdələduzluq risklərini də artırır. Son dövrlərdə süni intellektdən istifadə edən dələduzlar insanların səsini klonlaşdırır, yazışma üslubunu təqlid edir, hətta özlərini ailə üzvü və ya yaxın dost kimi təqdim edərək təcili pul köçürməsi və ya şəxsi məlumat tələb edirlər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu cür “deepfake” və səs klonlaşdırma fırıldaqları dünyada sürətlə yayılır və adi istifadəçilər də onların hədəfinə çevrilə bilər.
Belə hallarda emosiyalara qapılmamaq və məlumatı bir neçə mənbə vasitəsilə yoxlamaq ən vacib müdafiə üsullarından hesab olunur. Xüsusilə yaxın qohumdan və ya dostdan gəlmiş kimi görünən təcili maliyyə tələblərinə ehtiyatla yanaşmaq tövsiyə edilir.
Süni intellektlə edilən dələduzluqdan qorunmağın yolları
İT mütəxəssisi Elvin Abbasovun sözlərinə görə, süni intellekt vasitəsilə hazırlanan saxta səs və görüntülər qarşısında ilk müdafiə vasitəsi soyuqqanlı davranmaqdır.
“Yaxınınızdan qeyri-adi maliyyə xahişi və ya fövqəladə vəziyyətlə bağlı zəng və ya mesaj alırsınızsa, yalnız səsə və ya yazı tərzinə inanmayın. Həmin şəxslə əvvəlcədən bildiyiniz telefon nömrəsi və ya başqa etibarlı rabitə kanalı vasitəsilə əlaqə saxlayaraq məlumatı dəqiqləşdirin”, – deyə o bildirib.
Ekspert əlavə edib ki, ailə üzvləri arasında yalnız yaxınların bildiyi gizli “təhlükəsizlik sözü” və ya kod ifadəsi müəyyənləşdirmək bu tip dələduzluqlara qarşı ən effektiv üsullardan biridir. Beynəlxalq kibertəhlükəsizlik mütəxəssisləri də ailə daxilində belə “güvən sözünün” istifadəsini tövsiyə edirlər.
Maliyyə və hesablarınızı necə qorumaq olar?
Elvin Abbasovun fikrincə, texniki təhlükəsizlik tədbirləri də ən az davranış qaydaları qədər vacibdir. Bunun üçün aşağıdakı addımlar tövsiyə olunur:
- Sosial şəbəkələr və messencerlərdə iki faktorlu autentifikasiyanı (2FA) aktivləşdirin.
- Şəxsi profillərinizi yalnız etibarlı şəxslər üçün açıq saxlayın.
- Sosial şəbəkələrdə uzun səs yazıları və videolar paylaşmaqdan çəkinin ki, səsinizin klonlaşdırılması çətinləşsin.
- Əsas bank hesablarınızı əlavə təhlükəsizlik vasitələri ilə qoruyun.
- Onlayn köçürmələr üçün gündəlik limitlər təyin edin.
- Riskli ödənişlər zamanı az məbləğ saxlanılan virtual kartlardan istifadə edin.
- Şübhəli zəng və ya mesaj aldıqda danışığı dayandırın və həmin şəxslə yalnız əvvəlcədən qeyd etdiyiniz nömrə vasitəsilə yenidən əlaqə saxlayın.
- Cihaz və tətbiqlərinizi mütəmadi yeniləyin ki, təhlükəsizlik boşluqları aradan qaldırılsın.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, kiberdələduzların istifadə etdiyi texnologiyalar getdikcə inkişaf etsə də, sadə təhlükəsizlik vərdişləri və məlumatların yoxlanılması milyonlarla istifadəçini maliyyə itkilərindən və şəxsi məlumatların oğurlanmasından qoruya bilər.
