ABŞ-ın Hyuston Universitetinin tədqiqatçıları ifratkeçiricilik sahəsində yeni rekorda imza atıblar. Onlar normal atmosfer təzyiqi şəraitində işləyə bilən ifratkeçirici material üçün indiyədək əldə olunmuş ən yüksək temperatur göstəricisini qeydə alıblar. Bu nəticə gələcəkdə gündəlik istifadə üçün yararlı ifratkeçirici materialların hazırlanması istiqamətində mühüm addım hesab olunur.
İfratkeçiricilər elektrik cərəyanını müqavimətsiz ötürmək qabiliyyətinə malik olsalar da, onların praktik tətbiqi indiyədək çox aşağı temperatur və ya son dərəcə yüksək təzyiq tələb etməsi səbəbindən məhdud idi. Yeni üsul sayəsində alimlər normal atmosfer təzyiqi altında işləmə temperaturunu təxminən 20 dərəcə yüksəldərək -122,15°C səviyyəsinə çatdırıblar.
Yeni rekord necə əldə olunub?
Araşdırmada 1993-cü ildən məlum olan, mis, civə, barium və kalsium oksidlərindən ibarət Hg1223 adlı kuprat ifratkeçiricisindən istifadə edilib. Bu material üçün əvvəlki rekord normal təzyiqdə -140,15°C idi.
Alimlər nəticəni yaxşılaşdırmaq üçün materialı əvvəlcə almaz örsündə 30 giqapaskal təzyiq altında sıxıblar. Bu göstərici dəniz səviyyəsindəki atmosfer təzyiqindən təxminən 300 min dəfə yüksəkdir. Daha sonra təzyiq ani şəkildə aradan qaldırılıb və nəticədə material metastabil vəziyyətə keçib.
Məhz bu proses kristal qəfəsində mikroskopik qüsurların yaranmasına səbəb olub. Həmin dəyişikliklər ifratkeçiricilik xüsusiyyətlərinin normal təzyiqdə daha yüksək temperaturda saxlanmasına imkan verib.
Gələcəyin enerji texnologiyaları üçün vacib addım
Alınan nümunənin xüsusiyyətləri ABŞ-ın Arqonn Milli Laboratoriyasındakı Advanced Photon Source rentgen lazeri vasitəsilə təsdiqlənib. Fiziklər qeyd edirlər ki, məsələn, lantan dekahidridi -13,15°C temperaturda da ifratkeçiriciliyini qoruyur, lakin bunun üçün təxminən 190 giqapaskal təzyiq tələb olunur ki, bu da praktik istifadə üçün əlverişli deyil.
Yeni nəticə isə normal atmosfer təzyiqində əldə edildiyi üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu texnologiya gələcəkdə elektrik enerjisinin daha səmərəli ötürülməsi və saxlanması, elektromobillərin daha sürətli enerji ilə təmin olunması, həmçinin maqnit levitasiyası sistemlərinin inkişafı üçün yeni imkanlar yarada bilər.
Tədqiqatın nəticələri Proceedings of the National Academy of Sciences jurnalında dərc olunub.
