Ankarada keçirilən NATO-nun 36-cı Zirvə Görüşü alyansın son illərin ən mühüm toplantılarından biri hesab olunur. Sammit ABŞ-İran arasında kövrək atəşkəs ətrafında yaranan gərginlik, Avropanın müdafiə xərclərinin artırılması və Vaşinqtonun alyansdakı gələcək rolu fonunda keçirilir. Reuters-in məlumatına görə, əsas plenar iclas və yekun siyasi qərarların qəbulu məhz bu gün – çərşənbə günü baş tutacaq.
Liderlər bir sıra strateji məsələləri müzakirə edirlər:
- NATO ölkələri ümumi dəyəri ən azı 50 milyard dollar olan yeni müdafiə layihələri barədə razılığa gəlib. Paketə strateji hərbi nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi, hava hücumundan müdafiə sistemləri, pilotsuz uçuş aparatları və digər silah proqramları daxildir.
- ABŞ-ın İrana endirdiyi son zərbələr və bölgədə atəşkəsin gələcəyi əsas müzakirə mövzularından biridir.
- Ukrayna və Niderland pilotsuz uçuş aparatlarının birgə istehsalına dair əməkdaşlıq sazişi imzalayıblar.
- NATO-nun baş katibi Mark Rütte Donald Trampın alyansa “tam sadiq olduğunu” bildirib və NATO-nun ABŞ-ın milli təhlükəsizliyi üçün strateji əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb.
- Avropa ölkələrinin müdafiə sahəsində daha çox məsuliyyət götürməsi və hərbi xərcləri artırması müzakirə edilir.
- ABŞ administrasiyası Avropadakı hərbi iştirakını yenidən qiymətləndirir və qüvvələrin bir hissəsinin ixtisarı imkanlarını nəzərdən keçirir.
- NATO-nun kollektiv müdafiə öhdəliyini təsdiqləyən yekun bəyannamə liderlərin təsdiqindən sonra açıqlanacaq.
Liderlər arasında fikir ayrılıqları da qalır
Sammit öncəsi Donald Tramp müttəfiqləri İran böhranı zamanı ABŞ-a kifayət qədər dəstək verməməkdə tənqid edib. O, həmçinin Qrenlandiya ilə bağlı əvvəlki mövqeyini yenidən səsləndirib. Danimarkanın Baş naziri Mette Frederiksen isə Qrenlandiyanın satılmayacağını bir daha bəyan edərək NATO-nun hər qarış ərazisini müdafiə etməyə hazır olduqlarını bildirib.
Avropa liderləri isə təhlükəsizlik sahəsində daha çox məsuliyyət götürməyə hazır olduqlarını desələr də, ABŞ-ın Avropadakı hərbi rolunun mərhələli şəkildə dəyişdirilməsinin vacibliyini vurğulayırlar ki, müdafiə sistemində boşluq yaranmasın.
Çərşənbə günü keçiriləcək əsas sessiyada NATO liderlərinin:
- yekun sammit bəyannaməsini təsdiqləməsi;
- kollektiv müdafiə prinsiplərinə sadiqliyi bir daha bəyan etməsi;
- Avropanın müdafiə xərclərinin artırılması ilə bağlı siyasi razılaşmaları müzakirə etməsi;
- alyansın gələcək təhlükəsizlik strategiyasına dair əsas qərarları qəbul etməsi gözlənilir.
Sammitin yekunları NATO-nun qarşıdakı illərdə təhlükəsizlik siyasətinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirəcək. Xüsusilə Avropa ölkələrinin müdafiə sahəsində daha böyük məsuliyyət götürməsi, ABŞ-la əməkdaşlığın gələcək modeli və Ukraynaya dəstəyin davam etdirilməsi ilə bağlı qəbul olunacaq qərarlar alyansın növbəti fəaliyyət planında mühüm yer tutacaq.
